بلاگ/آموزش بورس
شناسه خبر:542
پارک علم و فناوری

طبق تعریف سایت ویکی‌پدیا پارک علم و فناوری سازمانی است که به وسیله متخصصان حرفه‌ای اداره می‌شود و هدف اصلی آن افزایش ثروت جامعه از طریق تشویق و ارتقاء فرهنگ نوآوری و افزایش توان رقابت در میان شرکت‌ها و مؤسساتی است که متکی بر علم و دانش در محیط پارک فعالیت می‌کنند.

پارک علم و فناوری را به نام‌های پارک فناوری، پارک علمی، پارک تحقیقاتی و قطب فناوری نیز می‌شناسند. آغاز فعالیت این نوع نهاد اجتماعی در دهه پنجاه میلادی (1950-1960) در دانشگاه استنفورد آمریکا با هدف توسعه کسب‌وکارهای دانش محور بوده است که محلی برای جذب متخصصان و دانشمندان و توسعه فعالیت کارآفرینان باشد. وسعت این سازمان در حوزه فعالیت‌هایش شامل توسعه اقتصادی، انتقال فناوری و افزایش نوآوری و اشتغال‌زایی است.

 

پارک علم و فناوری

معمولاً راه‌اندازی کسب‌وکارهای جدید با خطرات زیادی همراه است که پارک علم ‌و فناوری با کاهش خطرهای احتمالی زمینه رشد آن‌ها را فراهم می‌آورد. برای گسترش تعدد پارک‌های علم و فناوری لازم است زیرساخت‌های لازم نظیر فضای مناسب، منابع مالی و انسانی و حمایت دولت فراهم باشد.

پارک علم و فناوری توسط دولت‌ها از جمله شهرداری‎ها و جهاد دانشگاهی تأسیس شده تا نرخ بقای شرکت‌های فناوری را افزایش داده و از این طریق رشد اقتصادی را نیز بالا ببرند. البته در برخی موارد شاهد ورود بخش خصوصی هم در تأسیس پارک‌ها هستیم که اتفاقاً در پیشبرد اهداف پارک موفق‌تر از دولت‌ها نیز عمل کرده‌اند. برخی از پارک‌های علمی در فضای دانشگاه‌ها تأسیس شده که ارتباط متقابل شرکت‌های مستقر در پارک‌ها و دانشگاه در توسعه پارک نقش مهمی دارد.

دولت‌ها تا زمانی نقش حمایتی را از طریق پارک‌ها برای شرکت‌های دانش‌بنیان بازی خواهند کرد که شرکت به رشد مطلوبی رسیده و توانایی پرداخت هزینه‌هایش را جهت ادامه بقا داشته باشد. لذا پس از بلوغ و معمولاً پس از سه سال، شرکت فضای پارک را ترک کرده و جای خود را به شرکت‌های جدید می‌دهد. استفاده از فضای پارک علم ‌و فناوری از این طریق و با در اختیار گذاشتن فضا و امکانات فیزیکی به کاهش هزینه‌های شرکت‌های نوپا کمک می‌کند.

راه‌اندازی پارک علم‌ و فناوری به منابع مالی قابل توجهی نیاز دارد. این موضوع می‌تواند مفهوم پارک را با اقدام به فعالیت‌های جانبی جهت تأمین مالی، زیر سؤال ببرد.

یکی از زیرساخت‌های اساسی برای توسعه پارک علم‌ و فناوری بعد از منابع مالی، محل قرارگیری پارک است. محل پارک از لحاظ نزدیکی به دانشگاه‌ها، دسترسی مناسب، مجهز بودن به شبکه‌های اینترنتی قوی و سایر امکانات رفاهی از جمله آب، برق و گاز، می‌تواند در توسعه آن‌ها که نتیجتاً بر توسعه شرکت‌های مستقر در آن تأثیر می‌گذارد، مؤثر باشد.

پارک‌های علمی معمولاً از زیرمجموعه‌هایی به نام انکوباتورها تشکیل‌شده‌اند که شامل بخشی از ساختمان یا زمینی است که به هریک از واحدهای فناوری مستقر در پارک تعلق می‌گیرد. هدف اصلی آن‌ها رشد خلاقیت و نوآوری در صنایع و افزایش قدرت رقابتی آن‌ها است.

 

انواع انکوباتورها

  • دانشگاهی: بر اساس پژوهش‌های دانشگاهی تشکیل شده‌اند.

 

  • بین‌المللی: تمرکز آن‌ها بر صادرات است که با سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی نیز در ارتباط است.

 

  • صنعتی: هدف آن‌ها ایجاد کار است و معمولاً در فضاهایی که مورد استفاده قرار نمی‌گیرد مانند بخشی از کارخانجات، راه‌اندازی می‌شوند.

 

  • مجازی: نیاز به فضای فیزیکی ندارند و به نام شتاب‌دهنده‌های تجاری شهرت یافته‌اند.

 

حوزه فعالیت شرکت‌های دانش بنیان مستقر در پارک علم و فناوری

حوزه فعالیت واحدهای مستقر در پارک عموماً فناوری اطلاعات، فناوری نانو، تجهیزات پزشکی و فناوری‌های زیستی است. البته محدودیتی در حوزه فعالیت وجود ندارد تا زمانی که نوع فعالیت بر اساس فناوری پیشرفته یا به اصطلاح hi-tech باشد.

ملاک فناوری‌های پیشرفته یا hi-tech

  1. داشتن متخصصین با تحصیلات بالاتر از لیسانس
  2. ایجاد ارزش‌افزوده بالا
  3. نوآوری مزیت رقابتی آن‌ها است.
  4. نسبت هزینه‌های پژوهشی در آن‌ها بالا است.
  5. عملیات آن‌ها دوستدار محیط‌زیست است.

 

ارکان پارک علم و فناوری

1. هیئت امناء: هیئت امنای جهاد دانشگاهی به عنوان هیئت‌ امنای پارک برگزیده می‌شوند. تصویب بودجه‌های مالی، قوانین و خط مشی‌ها، نظارت بر اجرای صحیح قوانین و وظایف و مواردی از این قبیل بر عهده هیئت ‌امنای پارک است.

 

2. رئیس پارک: با پیشنهاد جهاد دانشگاهی و تصویب هیئت امناء برای مدت دو سال انتصاب می‌شود. اداره کلیه امور پارک، پیگیری عملیات اجرایی، تهیه بودجه سالیانه، ایجاد زمینه توسعه واحدها، نظارت بر فعالیت‌ها و انجام پیگیری‌های لازم جهت دریافت تسهیلات ملی و اعتباری، از وظایف رئیس پارک است.

 

3. شورای پارک: رئیس پارک به عنوان رئیس شورا انتخاب می‌شود. اعضای شورا شامل: رئیس پارک، معاونین پژوهشی، پشتیبانی و فناوری، یک نفر از مدیران دستگاه‌های اجرایی، رئیس سازمان تجاری‌سازی فناوری، یکی از مدیران و معاون پژوهشی جهاد دانشگاهی و یک نماینده از واحدهای فناور، است.

 

اهداف پارک علم ‌و فناوری: هدف اصلی پارک علم ‌و فناوری همان‌طور که تعریف مشخص است، افزایش ثروت در جامعه است. اهداف دیگر پارک‌ها افزایش قدرت شرکت‌های دانش‌بنیان از طریق حمایت از آن‌ها با هدف توسعه فناوری و کمک به جذب سرمایه‌های بین‌المللی است. ارتقاء و بهبود سطح تکنولوژی در صنایع مختلف و تشویق شرکت‌های کوچک تکنولوژی محور از دیگر اهداف پارک علم‌ و فناوری است.

 

وظایف پارک علم و فناوری

کلیت عملکرد و وظیفه پارک علم و فناوری جذب، نگهداری و خروج شرکت‌های دانش‌بنیان است. سایر اهداف اصلی پارک علم‌ و فناوری به شرح زیر است:

  • ایجاد فرصت تبدیل ایده به کسب و کار و سازمان‌دهی واحدها

تشخیص درست در خصوص اینکه کدام شرکت‌ها صلاحیت ورود در پارک را دارند و کاهش مخاطرات پیش روی آن‌ها می‌تواند موجبات موفقیت پارک‌های علم و فناوری را فراهم آورد. عواملی که می‌توان توسط آن صلاحیت را بررسی کرد در درجه اول ایده فناورانه شرکت است، ایده‌هایی که با فناوری‌های پیشرفته عجین شده باشد و مبتنی بر نیروی متخصص بوده و تولید انبوه نداشته باشد. واحدهای تحقیق و توسعه نیز می‌توانند جز این دسته قرار گیرند. اولویت بعدی در انتخاب شرکت‌ها تقاضای بازار محصول آن‌هاست، اینکه چقدر این ایده می‌تواند مورد پسند افراد جامعه قرار گیرد.

  • ارائه خدمات تخصصی و تسهیلات مالی

ویژگی‌ها و جذابیت پارک باید به گونه‌ای باشد که گرایش شرکت‌های توانمند به پارک افزایش یابد. ارائه خدمات تخصصی به شرکت‌های مستقر در پارک علم‌ و فناوری یکی از همین جذابیت‌هاست. خدمات تخصصی پارک‌ها شامل مشاوره، ثبت شرکت و اختراع، حسابداری، قراردادها، تأمین اجتماعی، بیمه و مالیات است. استفاده از مشاوران جهت گرفتن راهنمایی در حوزه نحوه ارائه این خدمات متناسب با نیاز آن‌ها می‌تواند در رشد و توسعه پارک نقش اساسی داشته باشد زیرا که توسعه پارک منوط به توسعه شرکت‌های مستقر در آن است.

در اختیار گذاشتن فضای اداری و تجهیزات نیز از خدمات پارک‌ها است.

یکی از وظایف پارک علم‌ و فناوری تأمین مالی برای واحدهای فناوری است که می‌تواند به شکل ارائه وام‌های کم‌بهره، پیش خرید محصولات و کمک‌های بلاعوض باشد. ضمناً پارک علم و فناوری می‌تواند از معافیت‌های مالیاتی نیز استفاده کند.

  • ایجاد فضای مناسب همکاری واحدهای فناوری داخلی و خارجی

از آنجایی که روابط بین شرکت‌های مستقر در پارک و روابط بین پارک‌ها با هم در انتقال تجربیات بین آن‌ها می‌تواند مؤثر و باعث توسعه پارک شود، بسیار مهم است که امکان بهره‌گیری از پتانسیل‌های یکدیگر در فضای پارک به وجود آید. جهت توسعه فرهنگ نوآوری لازم است بین شرکت‌های مستقر در پارک روحیه کار مشترک و اعتمادسازی صورت پذیرد و پارک را متعلق به خود بدانند.

 

عوامل اثرگذار بر فعالیت پارک‌ها

عوامل مختلفی برای موفقیت پارک‌ها مطرح شده است که به پنج طبقه زیر دسته‌بندی می‌شود (میترا مؤمنی، امیدعلی خوارزمی و محمدرحیم رهنما،1393):

1. عوامل سازمانی: اشاره به توانایی جذب شرکت‌های دانش‌بنیان توسط پارک از طریق ایجاد فضای مناسب و ارائه خدمات تخصصی به آن‌ها است.

 

2. عوامل قانونی: وضع قوانین و مقررات لازم برای ایجاد امنیت سرمایه‌گذاری و ایجاد مکانیزم‌های اجرای صحیح آن می‌تواند به گسترش فرهنگ نوآوری که از وظایف پارک علم و فناوری است، کمک کند.

 

3. عوامل مربوط به سیاست‌گذاری‌ها: اشاره به نقش حمایتی و مؤثر دولت از طریق سیاست‌گذاری مناسب و نظارت بر اجرای صحیح آن‌ها به منظور توسعه پارک‌ها است.

 

4. عوامل مربوط به مدیریت دانش: اشاره به فرهنگ روابط و میان واحدهای مستقر در پارک جهت بهبود عملکرد آن‌ها.

 

5. عوامل فرهنگی: عواملی مثل ایجاد اعتماد، گسترش روحیه همکاری و رقابت که محیط استقرار پارک‌ها را برای عملکرد بهتر آماده می‌کنند.

 

وضعیت پارک علم و فناوری در ایران

در ایران حدود 40 پارک علم ‌و فناوری در ایران تأسیس شده است که به نسبت نیاز جامعه بسیار اندک است. در حال حاضر مشکل اصلی عدم گسترش تعداد پارک‌ها در ایران نبوده است بلکه زیرساخت‌های لازم از جمله فضای جغرافیایی مناسب و کمبود منابع مالی است.

جمع‌بندی

امروزه عامل اصلی توسعه پایدار دانش و تجربه نیروی انسانی، نیروی انسانی متعهد و متخصص است. در نتیجه برای یافتن منابع و پاسخ به نیازها و مشکلات روز افزون جامعه امروزی، تحقیق و پژوهش‌های علمی مهم‌ترین راه است. در راستای دستیابی به این اهداف، حمایت از کارآفرینی و نوآوری وظیفه بسیار مهمی است که بر عهده پارک علم‌ و فناوری است.

اگر اهداف پارک‌ها در راستای اهداف کلان کشور باشد، توسعه فناوری و نوآوری از طریق آن‌ها تسریع می‌شود. کلیه سیاست‌های اجرایی و حمایتی پارک‌ها از جمله توزیع مناسب منابع متناسب با محدودیت‌ها و نیازها و اتخاذ تصمیمات به‌جا و مناسب از سوی هیئت امناء می‌تواند بهره‌گیری از پارک‌ها را ارتقاء بخشد.

کسانی که مسئولیت ارزیابی عملکرد پارک را بر عهده دارند، بسیار ضروری است که در این خصوص مهارت و دانش لازم را داشته باشند. اینکه بدانند وظیفه اصلی پارک چیست؟ نحوه عملکرد، سرمایه مورد نیاز و چالش‌های پیش روی آن‌ها را بداند و بشناسد تا بتواند مسیر توسعه و رشد را آسان‌تر کند.

     آشنایی با کارآفرینی در مقالات زیر:

دسته بندی: آموزش بورس آموزش
مطالب پیشنهادی
نظرات