بلاگ/آموزش بورس
شناسه خبر:235 تاریخ انتشار:1398/12/15 00:43
فروش تعهدی و دوطرفه شدن بازار؛ بررسی سازوکارهای فروش تعهدی در بازار بورس

فروش تعهدی و بازار دوطرفه

در این مقاله قصد داریم که سازوکار فروش تعهدی را به صورت کامل بررسی کنیم. در بورس ایران علی‌رغم تلاش‌های انجام شده برای ارتقاء کارایی و کیفیت، در مقایسه با سایر بازارهای بورس جهانی، همواره خلأ برخی از ابزارها وجود داشته است. یکی از آن موارد این ‌است که در بازار سهام ایران بر خلاف سایر کشورها تنها رشد قیمت سهام موجب کسب سود می‌شود. در واقع بازار بورس ایران، بازار یک طرفه می‌باشد که تنها سرمایه‌گذاران با افزایش قیمت سهام سود می‌کنند. درحالیکه در بازارهای بورس جهانی معامله‌گران هم در بازارهای صعودی و هم در بازارهای نزولی امکان کسب سود دارند. فروش تعهدی یکی از ابزارهایی است که سبب می‌شود بازارهای مالی دو طرفه شوند(برای مطالعه بیشتر درباره دوطرفه شدن بازار بورس به مقاله دوطرفه شدن جاده بورس؛ گامی مهم در تسهیل سرمایه‌گذاری مراجعه کنید.). سازمان بورس اوراق بهادار ایران نیز تصمیم گرفته است که از روش فروش تعهدی برای ارتقای بازار بورس ایران استفاده کند.

فروش تعهدی چیست؟

ابزار فروش تعهدی در بسیاری از کشورها استفاده شده است و کاربرد زیادی نیز برای معامله‌گران دارد. در فروش تعهدی می‌توان از نزول قیمت سهام سود کرد. به این‌ صورت که فردی پیش‌بینی می‌کند که قیمت سهام شرکتی بیش از اندازه رشد کرده و در آینده احتمالا نزولی خواهد شد. در این حالت معامله‌گر بدون آنکه سهام آن شرکت را از قبل خریداری کرده باشد، می‌تواند سهام را از مالک آن قرض کند و پس از سپری شدن یک بازه زمانی، همان تعداد سهم به علاوه بهره آن را به مالک پرداخت کند. میزان بهره نیز از قبل تعیین می‌شود. در این‌ صورت معامله‌گر با فروش سهم در قیمت بالاتر و خرید مجدد آن در ارقام پایین، سود می‌کند. 

قوانین فروش تعهدی در بازار بورس ایران

مقدمات اجرایی طرح فروش تعهدی سال گذشته توسط سازمان بورس انجام شده بود که در هفته‌های گذشته نهایی شد و اکنون در مرحله‌ی اجرا می‌باشد. هدف از فروش تعهدی استفاده از جریان‌های دو طرفه‌ی بازار است. یعنی سهامداران بتوانند با استفاده از ابزار فروش تعهدی هم در بازار صعودی و هم در بازار نزولی کسب سود کنند. فروش تعهدی به دلیل مشکلات شرعی و اسلامی اولین بار توسط ایران به صورت وکالتی انجام می‌شود. فروش تعهدی سه طرف دارد که عبارت‌اند از:

  • کارگزار

  • مالک سهام

  • متقاضی (فردی که می‌خواهد اقدام به فروش تعهدی کند)

این معاملات بر مبنای عقد وکالت صورت می‌گیرد؛ یعنی متقاضی به وکالت از مالک سهام اقدام به فروش تعهدی می‌کند (کاملا آنلاین و برخط می‌باشد). همچنین تا ۵ درصد حجم شناور یک نماد، امکان فروش تعهدی وجود دارد. ساعات فروش تعهدی هم همانند سایر معاملات بازار از ساعت ۹ تا ۱۲:۳۰ می‌باشد.

فروش تعهدی

فرآیند فروش تعهدی

فروش تعهدی به این صورت پیش می‌رود که مالک سهام قصد دارد بخشی از سهام خود را به صورت قرضی بفروشد. زمانی که مالک می‌خواهد سهام خود را به عنوان قرض در سامانه قرار دهد، باید موارد زیر را مشخص کند:

  1. تعداد سهام: میزان سهامی که می‌خواهد به فروش برساند.
  2. دوره تنفس: زمانی است که مالک دارایی خود را در سامانه قرار می‌دهد و برای آن یک بازه‌ی زمانی تعیین می‌کند.
  3. نرخ تشویقی: نرخی که توسط مالک سهام تعیین می‌شود. معمولا مالک این نرخ را برای تشویق متقاضیان قرار می‌دهد تا بر اساس آن متقاضی جذب شود.

در ابزار فروش تعهدی، زمانی که متقاضی می‌خواهد در بازار اقدام به فروش تعهدی کند، باید ۳۰ درصد از مبلغ فروش تعهدی را به عنوان وجه تضمین اولیه در سامانه قرار دهد. همچنین باید حداقل ۸۵ درصد از وجه تضمین اولیه را داشته باشد که اگر از مقدارهای گفته‌شده کمتر باشد، معامله‌ای صورت نمی‌گیرد.

حال اگر همه شرایط ذکر شده در بالا به درستی انجام شود، متقاضی می‌تواند سهام قرضی خود را در زمان تعیین‌شده به فروش برساند. اگر متقاضی اقدام به فروش دارایی در بازار کند و آن دارایی کاهش پیدا کند، متقاضی وارد سود شده است. ولی اگر قیمت افزایش یابد، متقاضی وارد زیان می‌شود و روزانه از وجه تضمین آن، مقدار ضرر کم می‌شود.

شرایط سررسید

به تاریخ انجام تعهد برای برگشتن سهام مالک، سررسید گفته می‌شود که حداکثر ۳ ماه می‌باشد و توسط اطلاعیه‌ی سازمان بورس تعیین می‌شود. حال فرض می‌کنیم که متقاضی می‌خواهد سهام مالک را برگرداند (درواقع خرید انجام دهد):

  1. اگر دقیقا در تاریخ سررسید خرید انجام شود، هیچ مشکلی پیش نمی‌آید.
  2.  اگر قبل از تاریخ سررسید خرید انجام شود، دو حالت دارد:

الف) به تقاضای مالک سهام باشد: در این صورت اگر از دوره‌ی تنفس گذشته باشد مالک می‌تواند برگه‌ی سهام خود را بگیرد (اما در دوره‌ی تنفس نمی‌تواند این کار را انجام دهد).

ب) به تقاضای متقاضی باشد: در این شرایط قطعا متقاضی در سود است (اگر در ضرر باشد باید از وجه تضمین کم شود) که هر یک از حالت‌های زیر ممکن است رخ دهد:

  • اگر روز خرید و فروش سهام یکی باشد، باید ۲۰ درصد از سود کسب‌شده به مالک داده شود.
  • اگر یک روز بعد از فروش، خرید انجام شود، باید ۱۰ درصد از سود را به مالک بدهد.
  • اگر ۲ روز بعد از فروش، خرید انجام شود، باید ۵ درصد از سود را به مالک بدهد.
  • اگر بیش از ۲ روز باشد، مبلغی به مالک تعلق نمی‌گیرد.

  • 3. اگر در تاریخ سررسید تصمیم به خرید سهام شود ولی سهم صف خرید باشد و امکان خرید نباشد، مبلغی به عنوان جریمه از حساب عملیاتی متقاضی کم شده و به مالک پرداخت می‌شود.
  • 4.  اگر در زمان سررسید متقاضی خرید نکند، کارگزاری از حساب عملیاتی پول را برداشت می‌کند و به صورت وکالتی خرید انجام می‌دهد و دیگر کاری به قیمت ندارد.

 جلوگیری از مشکلات ناشی از فروش تعهدی

برای جلوگیری از مشکلات ناشی از فروش تعهدی برای کلیت بازار و سهام مورد نظر، قوانینی وجود دارد که در زیر به آن‌ها اشاره می‌کنیم:

  • اگر شاخص کل به میزان ۲ درصد افت داشته باشد یا شاخص هم وزن به میزان ۱.۵ درصد افت کند، به طور کلی جلوی انجام فروش تعهدی در بازار گرفته خواهد شد.
  • در نماد سهم این امکان به سرمایه‌گذاران داده شده است که بتوانند با  ۰.۵ درصد کاهش قیمت در سهم، فروش تعهدی را انجام دهند اما در زمانی که قیمت سهم بیش از ۳ درصد کاهش پیدا کند (۳ درصد افت قیمت نسبت به قیمت پایانی روز قبل)، فروش تعهدی در نماد مورد نظر متوقف خواهد شد.

مزایا و معایب فروش تعهدی

مزایای فروش تعهدی عبارت‌اند از:

  • با عملی شدن این روش می‌توان شاهد افزایش حجم معاملات در بازار بود که می‌تواند کارایی بازار را بالا ببرد.
  • با فروش تعهدی این امکان به سهامداران عمده داده می‌شود تا علاوه بر استفاده از سود سالانه سهام از این راه نیز سودی کسب کنند.
  • با وجود ابزار فروش تعهدی، شاهد بازار دو طرفه در بورس ایران خواهیم بود که به کیفیت بازار کمک زیادی می‌کند.

معایب فروش تعهدی عبارت‌اند از:

  • سوءاستفاده سفته‌بازان از روش فروش تعهدی برای کسب سودهای بیشتر.
  • ایجاد ترس و نگرانی در سهامداران که ممکن است تنها با یک روز قرمز شدن بازار از این روش استفاده کنند و سرمایه خود را از دست بدهند (برای جلوگیری از این مورد می‌توان با اطلاع‌رسانی‌های صحیح افراد را آگاه کرد).

جمع‌بندی

طبق اطلاعیه‌های منتشر‌شده، ابزار فروش تعهدی به صورت آزمایشی روی نمادهای سفارس، وتجارت، وساپا، فاراک، فملی، سرچشمه، بپاس، میدکو، ارفع، ذوب، شغدیر و اتکای انجام می‌شود تا ضمن آشنایی معامله‌گران با این ابزار و رفع مشکلات آن، بر کلیت بازار تاثیر منفی نگذارد. بازار بورس ایران برای کامل‌شدن به ابزار فروش تعهدی نیاز داشته است و معامله‌گران نیز باید هرچه زودتر با این ابزار آشنا می‌شدند. در حال حاضر به دلیل روند صعودی‌ای که بازار در پیش گرفته است، بهترین زمان برای معرفی ابزار فروش تعهدی می‌باشد تا سرمایه‌گذاران ضربه نبینند و بازار کارایی بیشتری پیدا کند. مطمئنا این ابزار برای بازار بورس لازم است و می‌تواند در بلندمدت به معامله‌گران کمک کند.

برچسب ها : فروش تعهدی
دسته بندی: آموزش بورس آموزش
مطالب پیشنهادی