بلاگ/تحلیل
شناسه خبر:56 تاریخ انتشار:1398/10/12 17:05
صنعت سیمان و مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر سودآوری آن

این مقاله به بررسی عوامل موثر بر سودآوری صنعت سیمان می پردازد.صنعت سیمان به‌ عنوان یک صنعت پایه،نقش پررنگی در گسترش زیرساخت‌های اقتصادی و اجتماعی کشور دارد.

صنعت سیمان و مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر سودآوری آن

صنعت سیمان به‌ عنوان یکی از صنایع مهم و پایه، نقش پررنگی در گسترش زیرساخت‌های اقتصادی و اجتماعی هر کشور ایفا می‌کند.

این صنعت از سال‌های دور و زمانی که اولین ماشین‌آلات تولید سیمان به منظور صرفه‌جویی ارزی در ایران احداث شد همواره طرح‌های توسعه‌ای بسیار زیادی به خود دیده‌است. به گونه‌ای که از سال 1310 و روزهای اولیه تولید سیمان در ایران تاکنون شاهد رشد تولید در کشور و حضور ایران در بین تولیدکنندگان برتر سیمان در جهان هستیم؛ اما طی چند هفته اخیر و بعد از تغییر سوخت مصرفی کارخانجات سیمان از گاز به مازوت برای سه ماه جاری، شاهد واکنش فعالان صنعت سیمان بودیم به طوری که کارشناسان، این تغییر سوخت را به منزله ورشکستگی و تعطیلی بسیاری از کاخانجات سیمانی دانسته­‌اند. از طرفی داستان تغییر سوخت، مسئله جدیدی برای اهالی این صنعت نیست؛ چراکه همه ساله با فرارسیدن فصل سرما، شرکت گاز برای کنترل مصرف گاز و تأمین کافی میزان گاز مصرفی منازل، گاز مصرفی صنایع مختلف (پتروشیمی، سیمان و ...) را با محدودیت‌هایی همراه می‌­کند.

بنابراین چه عاملی در طی سال جاری باعث به‌وجود آمدن چنین مسائلی برای صنعت سیمان شده‌است؟ آیا عامل سوخت مهم‌ترین عامل تأثیرگذار بر صنعت سیمان است که در پی تغییر آن، چنین مشکلاتی را پدید آورده‌است؟ در ادامه به بررسی مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر این صنعت می­‌پردازیم.

مواد اولیه

یکی از عوامل اثرگذار بر بهای تمام‌شده محصول، ماده اولیه می‌­باشد که برای بررسی این امر، ابتدا باید با ترکیبات موجود در سیمان و نحوه تولید آن آشنا شویم.

 سیمان ماده ­ای پودر مانند است که به صورت کلی، به دو روش (تر) و (خشک) تولید می­‌شود.
در روش تر، کلینکر (از مواد اولیه در تولید سیمان می ­باشد که در صورت عدم دسترسی به مواد خام اولیه، از آن استفاده می‌شود) با آب مخلوط شده و آسیاب می­ گردد اما در روش خشک، مواد اولیه سیمان به صورت خشک با هم ترکیب و آسیاب می­‌شوند. همچنین سیمان انواع گوناگونی دارد که مهم­‌ترین نوع سیمان تولیدی توسط کارخانجات، سیمان پرتلند می‌باشد. البته ترکیبات فعال مشخصی از مخلوط‌های شیمیایی ممکن است به کلینکر افزوده شوند تا انواع دیگری از سیمان نظیر سیمان پوزولانی، سیلیکا فوم و ... نیز تولید شوند.

ایران به لحاظ جغرافیایی توسط سلسله کوه‌های آهکی احاطه شده و به لحاظ معادن آهکی از توزیع و کثرت مناسبی در سطح سرزمین‌های خود برخوردار است؛ به عبارت دیگر، مواد اولیه صنعت سیمان در کشور به وفور یافت می‌شوند که این عامل، مزیت نسبی صنعت سیمان ایران به حساب می‌‌آید.

سوخت

امروزه در دنيا تأمين انرژي در كنار تأمين مواد اوليه، مهم‌ترين عامل در توليد سيمان محسوب مي‌شود زيرا سيمان در كنار ساير محصولات صنعتي از جمله فولاد، آهن، شيشه، صنايع غذايي و روغن نباتي بيش‌ترين مصرف‌كنندگان در دنیا را دارد.

سوخت عمده و انرژی برای تولید سیمان در بزرگ­ترین کشورهای تولید‌کننده این محصول، زغال‌‌سنگ است که طی سال‌های اخیر، برخی از کشورها مانند چین و ژاپن توانسته­‌اند بخشی از انرژی مورد نیاز خود را از طریق بازيافت انرژي حرارتي تأمین کنند.

ایران با 16 درصد از ذخایر گازی دنیا، به عنوان یکی از سه کشور دارنده بیشترین ذخایر گاز در جهان مطرح است. با توجه به دارا بودن این حجم عظیم از منابع گازی و قیمت ارزان آن نسبت به سوختی همچون مازوت، (در لحظه نگارش، قیمت هر مترمکعب گاز ۱۳۰ تومان و قیمت هر لیتر مازوت ۳۲۰ تومان می­‌باشد) شرکت‌های سیمانی چندین سال است به استفاده از گاز به جای مازوت به عنوان سوخت روی آورده‌اند. (البته در فصل‌­های سرد سال، به علت تقاضای بالای مصارف خانگی برای گاز، شرکت­‌های سیمانی از مازوت به عنوان سوخت استفاده می‌­کنند که این عامل باعث بالا رفتن هزینه‌ها و در پی آن کاهش سود شرکت­‌های سیمانی نسبت به فصول گرم سال می­‌شود).

علاوه بر نرخ گاز و مازوت، نرخ برق و گازوییل نیز در صورت تغییر، تأثیر مثبت و یا منفی خود را بر روی این صنعت اعمال می‌کند. در مجموع هر افزایش نرخی که باعث بالا رفتن قیمت تمام‌‌‌شده سیمان شود، برای این صنعت به‌عنوان یک تهدید به‌حساب می‌آید.

تولید مازاد سیمان کشور

به عقیده کارشناسان وضعیت گروه سیمانی با اوضاع ساخت‌‌وساز شخصی (در سطح آحاد مردم) و اوضاع طرح‌های عمرانی (هزینه­ های دولت) گره خورده‌است.

در سال­‌های 1384 و 1385 میزان ظرفیت تولیدی و تولید واقعی سیمان ایران اختلاف کمی با یکدیگر داشتند. در سال 1386 با آغاز طرح مسکن مهر صنعت سیمان به‌یک‌باره با حجم بالایی از تقاضا مواجه شد که نتیجه آن سرمایه‌گذاری شرکت‌ها در جهت افزایش ظرفیت تولید سیمان به منظور پاسخگویی به تقاضای بازار بود. از طرفی آغاز این طرح با ورود جریان عظیمی از درآمدهای نفتی به کشور همراه شد و باعث بهبود وضعیت اشتغال و افزایش درآمدها و درنتیجه رونق ساخت­‌وساز در کشور گشت، به‌طوری که درنهایت در سال 1392 ایران با تولید تقریباً 72 میلیون تن سیمان، بالاترین مقدار تولید در تاریخ این صنعت را به ثبت رساند.

پس از سال 1392 با کاهش درآمدهای نفتی که در پی اعمال تحریم­‌های اقتصادی علیه کشورمان رخ‌داده بود، بودجه‌­های عمرانی کشور کاهش زیادی را تجربه کردند و موجب رکود در بخش ساختمان شد که این امر، کاهش تقاضای بازار داخلی برای این محصول را به همراه داشت. از طرفی با توجه به افزایش میزان تولید سیمان کشور نسبت به دهه­ گذشته و ادامه تحریم ‌های یک‌جانبه علیه ایران، طی سال­‌های اخیر صنعت سیمان کشور با مازاد تولید روبه‌رو شده‌است؛ به طوری که طبق آمار تا شهریور سال 98، حتی باوجود طرح­‌های بازسازی مناطق سیل‌زده در اوایل سال 98، واحدهای تولیدی با مازاد 20 میلیون تنی سیمان مواج بوده‌­اند. در حال حاضر شاید تنها نکته مثبت در خصوص تقاضای داخلی، برنامه دولت برای احداث مسکن ملی در استان‌­های مختلف باشد که در صورت اجرای این طرح، می­توان شاهد افزایش تقاضای داخل در آینده ­ای نه‌چندان دور بود.

صادرات

از آنجایی که هم محصول نهایی سیمان و هم مواد اولیه موردنیاز آن بسیار سنگین بوده و هزینه حمل‌ونقل آن چشم‌گیر است، اغلب کارخانه‌های این صنعت در کنار معادن موردنیاز احداث می‌شوند و کشورهای صادرکننده آن معمولاً در حیطه کشورهای همسایه خود به تبادل این کالا می‌­پردازند. ازاین‌رو ایران با داشتن ۳ هزار و ۸۰۰ کیلومترمربع مرز آبی و وجود 12 کشور در همسایگی آن، یکی از بهترین موقعیت‌­های جغرافیایی برای صادرات را در منطقه دارا می­‌باشد که دراین‌بین می­‌توان از کشور­های حوزه خلیج فارس، عراق، افغانستان، پاکستان، آفریقا و کشورهای CIS (شامل: روسیه، اوکراین، ارمنستان، ازبکستان، ترکمنستان، تاجیکستان، قرقیزستان، قزاقستان، مولداوی و گرجستان) به عنوان مقاصد اصلی صادرات سیمان ایران نام برد. البته از سریلانکا، عمان، بنگلادش، سنگاپور، میانمار، کویت، یمن، هند و بحرین به عنوان دیگر بازارهای بالقوه صادراتی سیمان یاد می‌شود.

صادرات سیمان

به گفته کارشناسان بیشترین میزان صادرات سیمان در کشور از سال ۹۱ تا پایان ۹۳ اتفاق افتاد اما میزان صادرات از سال ۹۴ رو به کاهش رفت و با از دست دادن بازار عراق (به عنوان خریدار جدی محصولات سیمانی ایران) در سال­‌های بعد، صادرات این محصول با چالش‌­های زیادی مواجه شد. به طوری که پس از توقف صادرات به عراق، شرکت‌های سیمانی جنوب و غرب کشور در پیدا کردن بازار برای محصولات خود دچار مشکل شده و مجبور به صادرات کلینکر به عراق حتی پایین‌تر از نرخ مصوب شدند.

علاوه براین با توجه به صحبت‌های مطرح شده درخصوص بازسازی خرابی‌های سوریه توسط ایران، چنانچه این اتفاق توسط شرکت‌های ایرانی صورت بگیرد، شاید بتوان گفت که شرکت‌‌های مشارکت‌کننده در امر ساخت (سیمان، کاشی، میلگرد و...) تا چندین سال درآمد فروش تضمین‌شده‌ای خواهند داشت.

قیمت‌گذاری سیمان

تعیین قیمت‌ها برای سیمان یکی از معضلات جدی این صنعت طی سال­های گذشته محسوب می‌‌شده که مانع از تعادل بخشی بازار براساس اصول و قواعد اقتصاد می‌شود. در حال حاضر قیمت سیمان در کشور به علت وجود ظرفیت مازاد تولید بسیار پایین است. برای محاسبه قیمت واقعی سیمان از قیمت فولاد استفاده می‌شود؛ زیرا مصرف سیمان و فولاد در هر کشور به یکدیگر مرتبط و متناسب با نرخ رشد اقتصادی است.( در بازارهای جهانی معمولاً نرخ سیمان با نرخ فولاد ارتباط دارد و قیمت فولاد حدود ۶ برابر سیمان است)

هزینه­ سربار

به بیان ساده، هزینه سربار هزینه­‌هایی هستند که مستقیماً در ساخت کالا یا محصول دخالت ندارند ولی بدون آن­ها نیز ساخت کالا امکان‌پذیر نیست.

در صنعت سیمان سربار نقش مهمی در بهای تمام‌شده دارد که در سرفصل آن هزینه حقوق و دستمزد و هزینه انرژی نقش پررنگی دارند. با توجه به دلایل مطرح‌‌شده، این موضوع بر ما پوشیده نیست که در حال حاضر صنعت سیمان کشور با چالش­ها و مشکلات فراوانی دست‌وپنجه نرم می­‌کند و به جهت حاشیه سود پایین شرکت‌­های فعال این صنعت در مقطع زمانی کنونی، حتی یک هزینه عمومی اداری، یک هزینه مالی و یا یک هزینه غیرعملیاتی به سادگی سودآوری شرکت را به شدت تحت تأثیر قرار می­ دهد و شرکت‌­های حاضر در این صنعت را با دشواری‌های فراوانی روبه‌رو می­‌کند.

دسته بندی: تحلیل تحلیل بورس
مطالب پیشنهادی
بررسی صنعت سیمان

صنعت سیمان به‌ عنوان یکی از صنایع مهم و پایه، نقش پررنگی در گسترش زیرساخت‌های اقتصادی و اجتماعی هر کشور ایفا می‌کند. این صنعت از سال‌های دور و...

نظرات