بلاگ/آموزش بورس
شناسه خبر:572 تاریخ انتشار:1399/03/22 11:53
سرمایه‌گذاری در ایران

پس از شروع رشد نرخ دلار در فروردین ماه 97، نرخ تورم در کشور تاکنون با افزایش بی‌سابقه‌ای روبه‌رو بوده است.

تورم که از آن به عنوان بیماری اقتصادی یاد می‌شود، بر تمام جنبه‌های زندگی مردم کشورمان تأثیر گذاشته است و افراد جامعه در تلاش هستند تا با توجه به سطح دانش و بودجه خود، با خرید دارایی‌هایی مانند طلا، سکه، مسکن یا سرمایه‌گذاری در کسب و کارهای مختلف، از پایین آمدن ارزش سرمایه خود جلوگیری کنند. افزایش تقاضا برای دارایی‌های غیر مولد مانند دلار سبب شد تا نرخ ارز در سال 97 قله‌های جدیدی را فتح کند. دلار نیز به عنوان یکی از کالاهای استراتژیک در اقتصاد کشورمان، سبب بالا رفتن قیمت در سایر بازارها و در نتیجه افزایش نرخ تورم شده است. بر این اساس لزوم سرمایه‌گذاری صحیح و انتخاب بازار مناسب در شرایط تورمی امروز به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های افراد مختلف جامعه تبدیل شده است و انتخاب آگاهانه آن می‌تواند کیفیت زندگی ما و خانواده را در چند سال آینده تعیین کند؛ اما چه بازارهایی جهت سرمایه‌گذاری در ایران وجود دارد؟ کدام یک از این بازارها برای سرمایه‌گذاری مردم مناسب‌تر هستند؟

در ادامه ضمن معرفی و مقایسه‌ی بازارهای سرمایه‌گذاری ایران، خواننده را جهت انتخاب بهترین بازار یاری می‌کنیم.

تورم

وقتی به فیلم‌ها و سریال‌های قدیمی کشورمان نگاهی می‌اندازیم، قیمت اجناس مختلف در آن روزگار باعث تعجب بیننده می‌شود. به عنوان مثال خانه‌ای که در آن زمان 5 میلیون تومان قیمت داشته، در حال حاضر بیش از 5 میلیارد تومان ارزش‌گذاری می‌شود که این موضوع حکایت از تورم موجود در دل اقتصاد کشورمان دارد.

از نظر علم اقتصاد، تورم به معنای افزایش سطح عمومی قیمت‌‌ها در طول یک زمان مشخص است. به بیان دیگر تورم معیاری است که افزایش، کاهش یا ثبات در قیمت کالاها و خدمات را نشان می‌دهد. علاوه بر این تورم یکی از موانع تحقق رشد اقتصادی در بسیاری از کشورها به شمار می‌آید و افزایش افسار گسیخته آن، تأثیرات زیانباری بر روی اقتصاد و فرهنگ یک جامعه بر جای می‌گذارد. از همین رو دولت‌ها می‌کوشند تا با استفاده از ابزارهای مختلف، کنترل تورم را در دست گیرند؛ اما چرا دولت‌ها به جای از بین بردن تورم، همواره در پی کنترل آن هستند؟

برخلاف باور عموم مردم که تورم صفر یا منفی را نشانه اقتصادی سالم می‌دانند، کارشناسان اقتصادی معتقدند که وجود مقدار مشخصی از تورم برای اقتصاد‌های پررونق ضروری است؛ زیرا مقداری تورم (حدود 1 تا 6 درصد) سبب افزایش قیمت‌ها شده و رغبت تولیدکننده را برای فروش بیشتر در پی خواهد داشت.

از سوی دیگر افزایش تورم موجب کاهش ارزش پول ملی شده و مردم برای جلوگیری از کاهش ارزش پس‌انداز خود، خواهان سرمایه‌گذاری در بازارهای مختلف شده و چرخ تولید را به حرکت در می‌آوردند. بر این اساس دولت‌ها سعی دارند تا با استفاده از ابزارهای مختلفی مانند نرخ بهره، نرخ تورم را به صورت کنترل شده افزایش دهند. به عنوان مثال، ژاپن کشوری است که طی 61 سال گذشته تورمی کم‌تر از 3 درصد را تجربه کرده و در برخی از سال‌ها حتی تورم منفی داشته است. از همین رو بانک مرکزی این کشور طی سال‌های اخیر با اتخاذ سیاست‌های انبساطی و افزایش نقدینگی، دست‌یابی به تورم 2 درصد را هدف‌گذاری کرده است.

نرخ تورم کشورهای توسعه یافته در سال 2020

منبع: TradingEconomics.com

نحوه مصرف درآمد

افراد یک جامعه برای تأمین نیازهای خود، در طول ماه ساعت‌هایی را در محلی مشخص می‌گذارنند و به ازای کاری که انجام می‌دهند، مبلغی را دریافت می‌کنند که به این مبلغ درآمد می‌گوییم. نحوه خرج کردن درآمد در افراد مختلف متفاوت است اما در یک دسته‌بندی کلی، افراد درآمد خود را در دو بخش مصرف و پس‌انداز هزینه می‌کنند.

  • مصرف: مصرف آن بخش از هزینه‌هایی است که برای پاسخ به نیازهای مختلف افراد مانند خوراک، پوشاک، اجاره منزل، اینترنت و... استفاده می‌شود.
  • پس‌انداز: این بخش در واقع باقی‌مانده درآمد است که پس از اختصاص به بخش مصرف برای افراد باقی می‌ماند.

بنابراین لزوم پس‌انداز یا سرمایه‌گذاری در جوامع امروزی به خصوص کشورهایی مانند ایران که از تورم بالایی در اقتصاد خود رنج می‌برند، امری ضروری است. از همین رو هر یک از افراد جامعه بر اساس سطح دانش و میزان ریسک‌پذیری خود، باقی‌مانده درآمدشان را در بازارهای مختلف پس‌انداز یا سرمایه‌گذاری می‌کنند. به عنوان مثال در کشورمان به دلیل کمبود اطلاعات سرمایه‌گذاری و ریسک‌پذیری پایین مردم، بیش از 30 درصد پس‌انداز جامعه در بانک‌های کشور تبدیل به سپرده شده است و بیشتر مردم بانک را امن‌ترین محل برای سرمایه‌گذاری می‌دانند؛ اما آیا در واقعیت بانک امن‌ترین سرمایه‌گذاری در ایران است؟ چه بازارهایی جهت سرمایه‌گذاری در ایران وجود دارند؟

انواع بازارهای سرمایه‌گذاری در ایران

برای ورود به این بخش بهتر است در ابتدا با مفهوم بازارهای مالی آشنایی داشته باشیم. به بیان ساده هر بازاری که در آن تجارتی صورت می‌گیرد، بازار مالی است. بازارهای مالی انواع گوناگونی دارند که هرکدام از آن‌ها دارای ویژگی‌های منحصر به فرد می‌باشند که افراد مختلف با توجه به آن‌ها در هر یک از بازارهای مالی سرمایه‌گذاری می‌کنند.

از سوی دیگر با توجه به فرهنگ و دانش مردم ممکن است برخی از بازارهای مالی بیشتر مورد توجه مردم آن کشور قرار گیرند و سرمایه بیشتری از سوی جامعه به آن بازارها روانه شود. از جمله این بازارها در ایران می‌توان به سپرده‌های بانکی، ارز، سکه و طلا، مسکن و بورس اشاره کرد که به آن‌ها بازارهای موازی نیز گفته می‌شود. ملاک انتخاب هر یک از بازارهای گفته شده از فردی به فرد دیگر متفاوت است اما توجه به مسائلی مانند میزان ریسک، نقدشوندگی و بازدهی می‌تواند کمک شایانی در انتخاب محل سرمایه‌گذاری به افراد کند. بر این اساس در ادامه ضمن بررسی بازارهای موازی، هر کدام از آن‌ها را بر اساس ریسک، نقدشوندگی و بازدهی بررسی خواهیم کرد.

سپرده‌های مدت‌دار بانکی

معمولاً افرادی که ریسک‌گریز بوده و به دنبال دریافت سود ماهیانه از سرمایه خود هستند، بانک را محلی مناسب جهت سرمایه‌گذاری می‌دانند. این گونه افراد با سپرده‌گذاری سرمایه خود نزد بانک‌ها، ضمن حفظ اصل سرمایه، در پایان هر ماه سود مشخصی را به طور منظم دریافت می‌کنند. این نوع سود بر اساس نرخ بهره‌ای که از سوی بانک مرکزی به صورت دوره‌ای اعلام می‌شود، به سپرده‌های سرمایه‌گذاری مشتریان تعلق می‌گیرد؛ اما سپرده‌های سرمایه‌گذاری چند نوع هستند؟ میزان سود سپرده‌های مدت‌دار بانکی چه میزان است؟

به صورت کلی سپرده‌های سرمایه‌گذاری به دو دسته‌ی سپرده‌های کوتاه‌مدت و سپرده‌های بلندمدت تقسیم می‌شوند. سپرده‌های کوتاه‌مدت آن دسته از سپرده‌های بانکی هستند که مدت زمان قرارداد آن‌ها کم‌تر از یک سال است. سپرده‌های بلندمدت نیز همان‌طور که از نامشان پیداست، مدت زمان قرارداد آن‌ها بین یک تا پنج سال می‌باشد. هر کدام از سپرده‌های گفته شده ویژگی‌های خاص خود را دارند؛ مثلاً سود سپرده‌های کوتاه مدت بر اساس حداقل مبلغ موجود در طی یک ماه در حساب سپرده شخص می‌باشد.

سپرده‌های گفته شده از لحاظ نرخ بهره نیز باهم تفاوت دارند؛ به این صورت که در حال حاضر نرخ بهره سپرده‌های کوتاه‌مدت، حداکثر 8 درصد و نرخ بهره سپرده‌های بلندمدت حداکثر 15 درصد تعیین شده است؛ اما این میزان از نرخ بهره، سود واقعی سپرده‌گذاران است؟

برای پاسخ به این سوال بهتر است مروری بر انواع نرخ بهره داشته باشیم. نرخ بهره به دو گروه نرخ بهره اسمی و نرخ بهره واقعی تقسیم می‌شود:

  • نرخ بهره اسمی: نرخی است که از سوی بانک مرکزی به بانک‌ها اعلام می‌شود.
     
  • نرخ بهره واقعی: به میزان تفاوت نرخ بهره اسمی و تورم موجود در اقتصاد کشور، نرخ بهره واقعی می‌گویند. به بیانی دیگر، این نرخ میزان سود واقعی سپرده بانکی می‌باشد.

برای درک بهتر این مطلب، نگاهی به نرخ بهره اسمی و واقعی در سال 98 خواهیم داشت. طبق اعلام بانک مرکزی نرخ تورم سال 98، 41.2 درصد و نرخ بهره بانکی (همان نرخ بهره اسمی) برای سپرده‌های بلند مدت حداکثر 20 درصد بود. در این حالت با توجه به تفاوت 21.2 درصدی نرخ تورم با نرخ بهره اسمی، می‌توان دریافت که اگر شخصی در ابتدای سال 98 مبلغی را در سپرده‌های بانکی قرار می‌داد، در پایان سال علی‌رغم دریافت سود سالانه، 20 درصد از ارزش سرمایه این شخص کاسته می‌شد. از همین رو اگر چه بانک سودی تضمینی را ماهانه به دارندگان سپرده‌های بانکی پرداخت می‌کند، اما با توجه به نرخ تورم دو رقمی در کشور و همچنین نرخ بهره 15 درصدی بانک‌ها، با نگهداری سرمایه در بانک روز به روز از ارزش دارایی سپرده‌گذاران کاسته می‌شود و این اشخاص بازدهی کم‌تری را نسبت به تورم کسب می‌کنند. برای مطالعه بیشتر می‌توانید به مقاله بانک ها به مانند ماشین چاپ پول؛ بررسی چالش های محتمل نظام بانکی مراجعه کنید.

بررسی سرمایه‌گذاری دربانک

مسکن

یکی از بازارهایی که همواره به عنوان محلی کم‌ریسک برای سرمایه‌گذاری در ذهن مردم جلوه می‌کند، خرید مسکن و سرمایه‌گذاری در این بخش است. سرمایه‌گذاری در این بازار از راه‌ها مختلفی همچون سرمایه‌گذاری در املاک مسکونی، تجاری، فروشگاهی و یا ترکیبی از هر سه، امکان‌پذیر است. اغلب سرمایه‌گذاران این حوزه با خواباندن سرمایه خود به امید بالا رفتن ارزش ملک و فروش آن در بلندمدت، از دارایی خود درآمد کسب می‌کنند. بر این اساس سرمایه‌گذاری در این بخش نیازمند صبر و حوصله است و کسب سود از املاک پس از گذشت چندین سال حاصل می‌شود.

به عقیده کارشناسان این حوزه، دوره رشد قیمت خانه طبق سه دهه گذشته هر 4.5 سال یک‌بار رخ می‌دهد. بدین صورت که پس از صعود قیمت‌ها در مدت کوتاهی، تعداد معاملات و رشد قیمت مسکن نسبت به تورم، کاهش یافته و بازار مسکن طی 4.5 سال بعد، وارد دوران رکود می‌شود. بر این اساس نقدشوندگی سرمایه طی دوران رکود کم است. علاوه بر مشکل نقدشوندگی، نگهداری مسکن با هدف سفته‌بازی، هزینه‌هایی را برای سرمایه‌گذاران در پی دارد. به عنوان مثال عوارض، هزینه نگهداری و تعمیرات از جمله مواردی هستند که سرمایه‌گذار باید نسبت به آن‌ها توجه کافی را داشته باشد. همچنین طبق بودجه سال 99، بنا است که در سال جاری مالیاتی با عنوان مالیات سالانه از دارندگان املاک اخذ شود که این عامل نیز هزینه اضافی به سرمایه‌گذار تحمیل می‌کند. برای مطالعه بیشتر می‌توانید به مقاله دورنمای بازار ملک؛ رکودی فراتر از آنچه هست! مراجعه کنید.

 بررسی سرمایه‌گذاری در مسکن

طلا و سکه

یکی از محبوب‌ترین پناهگاه‌های سرمایه‌گذاران در زمان وقوع ریسک‌های مختلف، خرید طلا است. این فلز گران‌بها به دلیل داشتن ویژگی‌هایی خاص و تولید محدود در سطح جهان، همواره از ارزش بالایی برخوردار بوده و کم‌ترین تأثیر را از بحران‌ها و نوسانات اقتصادی داشته است. بر این اساس حدود دو سوم تقاضا برای این فلز زرد در جهان در بخش مصرفی (زیورآلات، شمش، سکه و...) است و تنها یک سوم تقاضا در این بخش از حوزه صنعتی (ساخت ساعت، گوشی‌ها و...) است. بدین ترتیب در ایران نیز خرید طلا با هدف مصرف و فروش آن در صورت نیاز، مهم‌ترین دلیل خرید این فلز گران‌بها در کشور است اما امروزه با توجه به تغییر فرهنگ خانواده‌ها و دختران ایرانی مبنی بر کاهش استفاده از طلا به عنوان زیورآلات، خرید سکه در کشور از تقاضای بالاتری برخوردار است. همچنین به دلیل آن که خرید طلا نیازمند داشتن اطلاعات و دانش بالایی نیست و سکه اجرت ساخت ندارد، خرید سکه یکی از محبوب‌ترین روش‌های فیزیکی طلا در بین افراد جامعه است. قیمت جهانی طلا تأثیر بسزایی در قیمت‌گذاری داخلی آن دارد. درخصوص سکه اما داستان اندکی متفاوت است. علاوه بر قیمت طلای جهانی عوامل دیگری همچون عرضه و تقاضا و قیمت دلار نیز بر قیمت‌گذاری سکه تأثیرگذار هستند. از همین رو قیمت سکه نسبت به طلا نوسانات بیشتری را تجربه می‌کند و علی‌رغم نقدشوندگی بالا، خرید و فروش سکه در کوتاه‌مدت از ریسک بالایی برخوردار است.

 

 دلار

دلار را می‌توان یکی از کالاهای استراتژیک در اقتصاد ایران دانست. ابزاری که هرگونه تغییر در نرخ آن تأثیر مستقیمی بر سایر کالاها می‌گذارد و افزایش نرخ آن در نهایت موجب افزایش سطح تورم می‌شود. همچنین برای سرمایه‌گذاری بر روی دلار ریسک زیادی را باید تقبل کرد. بر این اساس بانک مرکزی به عنوان بازیگر اصلی بازار ارز، همواره در تلاش است تا با ایجاد ساز و کارهای مختلف این بازار را کنترل کند. به عنوان مثال در دو سال اخیر محدودیت‌هایی در خرید دلار برای هر یک از اشخاص حقیقی ایجاد شد تا با کنترل تقاضای سفته‌بازی، رشد افسارگسیخته این ارز در داخل کشور کنترل شود. به همین دلیل ممکن است در بازه‌های زمانی مختلف، محدودیت خرید و فروش و نگهداری، گریبان گیر سرمایه‌گذاران این حوزه شود. همچنین طی سالیان اخیر به دلیل وجود تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران و افزایش تقاضای سوداگرانه، نرخ دلار وارد روند صعودی شده است. اگرچه از دید کارشناسان در صورت تداوم شرایط فعلی، دلار روند صعودی خود را طی خواهد ‌کرد. با توجه به آن که افزایش نرخ دلار تأثیر مستقیم بر نرخ تورم و در نهایت زندگی مردم کشور دارد، کسب سود از این محل مانند شیرینی سود کسب شده از سایر بازارهای سرمایه‌گذاری نیست؛ زیرا هرگونه افزایش نرخ دلار فشار مضاعفی بر معیشت مردم وارد می‌کند.

 

بازدهی بازارها در 20 سال گذشته

همان طور که گفته شد، بررسی بازدهی سرمایه‌گذاری در یک بازه مشخص، یکی از عوامل مهمی است که می‌تواند به ما در انتخاب بهترین سرمایه‌گذاری در ایران کمک شایانی کند. از همین رو بررسی بازدهی بازارهای موازی طی 10 سال گذشته نشان‌دهنده این است که بازار بورس با ثبت بازدهی 5350 درصدی، در صدر پربازده‌ترین سرمایه‌گذاری در ایران قرار دارد. اطلاعات کامل بازدهی بازارها به شرح زیر است:

 

 فارغ از نوسانات کوتاه مدت، به نظر می‌رسد که بازار سرمایه ایران در بلند مدت بیش‌ترین بازدهی را نصیب سرمایه‌گذاران خود کرده است و این بازار می‌تواند در بلند مدت سرمایه‌گذاری بهتری نسبت به سایر بازارهای موازی باشد؛ اما بازار سرمایه چیست؟ چه ریسک‌هایی پیرامون بازار بورس اوراق بهادار تهران وجود دارد؟ سهام چیست و شرکت‌های سهامی چگونه در بورس معامله می‌شوند؟ در مقالات بعدی به صورت مفصل به تشریح بازار سرمایه ایران و ریسک‌های پیرامون آن می‌پردازیم.

 

برای آشنایی بیشتر با تمام بازارهای مالی کشور می‌توانید دوره آموزشی رایگان آموزش همگانی سرمایه‌گذاری و برای آشنایی بیشتر با بازار بورس می‌توانید دوره آموزشی رایگان آشنایی با بازار بورس را مشاهده کنید. 

 

دسته بندی: آموزش بورس آموزش
مطالب پیشنهادی
نظرات