بلاگ/بورس
شناسه خبر:685 تاریخ انتشار:1399/08/26 20:35
ریسک و بازدهی؛ دو مفهوم مهم در سرمایه‌گذاری

هنگامی که صحبت از سرمایه‌گذاری می‌شود، بسیاری از افراد تمایل دارند تا با تحمل کم‌‎ترین ریسک، بیشترین بازدهی را بدست آوردند. چنین دیدگاهی نشان‌دهنده عدم آگاهی سرمایه‌گذاران از مفهوم ریسک و بازدهی است و موجب زیان آن‌ها در بازارهای مالی می‌شود. در این مقاله قصد داریم تا مفهوم صحیح این دو را ارائه دهیم و رابطه میان آن‌ها را بررسی کنیم. همچنین با مطالعه بخش دسته‌بندی افراد از نظر پذیرش ریسک‌، می‌توانید از میزان ریسک‌پذیری خود آگاه شوید.

تعریف ریسک

ریسک در تعریف عام احتمالی است که یک کنش و واکنش مشخص منجر به زیان یا پیامدهایی ناخوشایند شود. به بیان دیگر احتمال اینکه عایدی واقعی سرمایه با نتیجه انتظاری تفاوت داشته باشد را ریسک سرمایه‌گذاری می‌گویند. نکته‌ای که باید به آن دقت شود این است که زمانی می‌توانیم بگوییم با ریسک مواجه هستیم که احتمالات معلوم و مشخص باشند. مثلا احتمال رخ دادن یا رخ ندادن یک پیشامد، مشخص و قابل محاسبه باشد.

انواع ریسک

ریسک در بازارهای مالی به دو دسته سیستماتیک و غیرسیستماتیک تقسیم می‌شود. ریسک سیستماتیک که با عنوان ریسک بازار نیز شناخته می‌شود، ریسکی است که علت‌های مشترکی دارد و برای تمامی سازمان‌ها و شرکت‌ها اتفاق می‌افتد. مانند عواملی همچون تورم، نرخ ارز، جنگ، نرخ بهره و ... که این عوامل تمام ساختار اقتصادی را تحت تأثیر قرار می‌دهند. ریسک غیر سیستماتیک خطر یا ریسکی منحصر به شرکت یا صنعت است که یک سازمان را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد.

تفاوت ریسک و نااطمینانی

رولف دوبلی در کتاب "هنر شفاف اندیشیدن" برای درک بهتر تفاوت ریسک و نااطمینانی، مثال جالبی را مطرح می‌کند. تصور کنید که 2 جعبه پیش روی شما است. جعبه اول شامل ۱۰۰ توپ بوده که ۵۰ تای آن قرمز و ۵۰ تای دیگر سیاه است. جعبه دوم هم حاوی ۱۰۰ توپ است اما شما نمی‌دانید چندتای آن‌ها قرمز و چندتا سیاه است. اگر دست خود را در یکی از جعبه‌ها ببرید و بی‌آنکه به توپ‌ها نگاه کنید یک توپ قرمز بیرون بیاورید ۱۰۰ دلار خواهید برد. حال کدام جعبه را انتخاب خواهید کرد؟ اولی یا دومی؟ گزینه اغلب افراد جعبه اول است. اجازه بدهید که دوباره بازی کنیم و دقیقا همان ۲ جعبه را داشته باشیم. این‌بار اگر یک توپ سیاه بیرون بیاورید ۱۰۰ دلار خواهید برد. حال سراغ کدام جعبه خواهید رفت؟ به احتمال زیاد باز هم جعبه اول را انتخاب خواهید کرد، اما این غیرمنطقی است. در دور اول شما اینطور فرض کردید که جعبه دوم تعداد توپ قرمز کمتر و طبیعتا تعداد توپ سیاه بیشتری دارد. بنابراین عقلایی این است که در دور دوم بازی جعبه دوم گزینه شما باشد.

تفاوت ریسک و نااطمینانی در مثال بالا کاملا ملموس است. همان‌طور که پیش‌تر گفته شد، ریسک به شرایطی گفته می‌شود که در آن احتمالات قابل محاسبه باشند. در حالیکه در شرایط نااطمینانی، احتمالات قابل محاسبه نیست.

بازدهی

بازده سرمایه‌گذاری معیاری برای سنجش میزان کارایی سرمایه‌گذاری است. درصد بازدهی یک سرمایه‌گذاری، نسبت به سرمایه‌گذاری اولیه محاسبه می‌شود. نکته مهم آن است که در محاسبه بازدهی به این روش، باید هزینه‌های سرمایه‌گذاری در ابتدا کسر شده و سپس این نسبت محاسبه شود.

به صورت کلی بازدهی به دو دسته‌ی بازده مورد انتظار و بازده واقعی تقسیم می‌شود. بازده مورد انتظار پیش از شروع سرمایه‌گذاری تعیین می‌شود و بیانگر انتظارات شما از سوددهی آن سرمایه‌گذاری است. همچنین بازده واقعی همان چیزی است که در نهایت اتفاق می‌افتد.

بده-بستان ریسک و بازدهی

این اصطلاح دلالت دارد بر اینکه هر چه بازده بلقوه افزایش یابد، ریسک نیز افزایش خواهد یافت. بر این اساس، پول سرمایه‌گذاری شده زمانی بازدهی بیشتری را خواهد داشت که سرمایه‌گذار خواهان پذیرش ریسک یا نااطمینانی بیشتر باشد.

ریسک و بازدهی

دسته‌بندی افراد از نظر پذیرش ریسک

حال که با رابطه بین ریسک و بازده آشنا شدیم، باید دسته‌بندی افراد را از منظر ریسک‌پذیری بررسی کنیم. به طور کلی افراد به سه دسته کلی ریسک‌گریز، ریسک‌پذیر و ریسک‌ خنثی تقسیم می‌شوند.

  • ریسک‌گریز

فرد ریسک‌گریز فردی است که به ازای یک واحد تحمل ریسک بیشتر، انتظار بازدهی بالاتر از بازده متوسط را دارد. 

  • ریسک‌پذیر

به فردی ریسک‌پذیر اطلاق می‌شود که با بازدهی پایین‌تر از بازده متوسط به ازای پذیرش یک واحد ریسک بیشتر هم حاضر به سرمایه‌گذاری است. در واقع بعضی افراد تصور می‌کنند که افراد ریسک‌پذیر در همه حالت حاضربه پذیرش ریسک هستند و برعکس افراد ریسک‌گریز در هیچ حالتی ریسکی را نمی‌پذیرند. در صورتیکه این تصور اشتباه است. تفاوت افراد ریسک‌پذیر و ریسک‌گریز در میزان بازدهی است که انتظار دارند در برابر پذیرش یک واحد ریسک بیشتر، دریافت کنند.

  • ریسک‌‌خنثی

طبق تعریف سایت اینوستوپدیا فردی که ریسک‌خنثی است در حقیقت فردی است که گزینه‌های سرمایه‌گذاری را با تمرکز بر سودهای بالقوه و صرف نظر از خطر و ریسک، ارزیابی می‌کند. همچمین این فرد در برابر پذیرش ریسک بی‌اعتنا است.

برای درک بهتر ماجرا مثالی را مطح می‌کنیم. تصور کنید که دو گزینه پیش روی شماست: سهم x به احتمال 50 درصد سود 30 درصدی را نصیب شما خواهد کرد و به احتمال 50 درصد عایدی 10 درصدی را نصیب شما می‌کند. میانگین عایدی یا در واقع عایدی انتظاری شما از این سهم 20 درصد خواهد بود. 

حال به شما می‌گوییم که اوراق x بازدهی انتظاری 20 درصدی دارد. اگر شما ریسک‌پذیر باشید کدام گزینه را انتخاب می‌کنید؟ اگر ریسک‌گریز باشید چطور؟

برخی افراد تصور می‌کنند که فرد ریسک‌پذیر به سراغ خرید سهام خواهد رفت اما این تصور اشتباه است. به این دلیل که فرد ریسک‌پذیر در صورتی خرید سهام را انتخاب می‌کند که عایدی انتظاری بالاتری داشته باشد. اما در مثال بالا، فرد چه ریسک‌پذیر باشد و چه ریسک‌گریز، گزینه اوراق را انتخاب می‌کند. به این دلیل که اوراق ریسک کمتری دارد. بنابراین فرد ریسکپذیر در صورتی شرایط پرریسک‌تر را انتخاب می‌کند که عایدی انتظاری بالاتری نسبت به شرایط کم‌ریسک‌تر داشته باشد.

حال در مثال بالا تصور کنید که بازدهی انتظاری اوراق 18 درصد باشد. در این شرایط فرد ریسک‌پذیر به احتمال بسیار زیاد سهام را انتخاب خواهد کرد. در حالیکه فرد ریسک‌گریز احتمالا اوراق را انتخاب کند. به این دلیل که 2 درصد عایدی انتظاری بالاتر را برای پذیرش ریسک بیشتر، کافی نمی‌بیند.

چطور میزان پذیرش ریسک خود را تعیین کنیم؟

بدست آوردن دقیق میزان پذیرش ریسک بسیار سخت است. اما یک برنامه‌ریز مالی می‌تواند تا حدی آن را برای شما تعیین کند. او احتمالا چنین سوالاتی را از شما بپرسد:

  • آیا زمانی که پولی را از دست می‌دهید مضطرب می‌شوید؟
  • تا چه میزان پول را اگر از دست بدهید، مضطرب نخواهید شد؟
  • چه نوع سرمایه‌گذاری‌هایی شما را در طول شب بیدار نگه‌ می‌دارد؟
  • چه میزان تنوع را در پرتفوی خود می‌پذیرید؟

جمع‌بندی

در این مقاله به بررسی ریسک و بازدهی پرداختیم. دریافتیم که این دو با یکدیگر رابطه مستقیم دارند. هرچه میزان ریسکی که می‌پذیریم بیشتر باشد، بازدهی بالاتری نیز نصیب‌مان خواهد شد.

برخی تصوری از میزان ریسک‌پذیری خود ندارند. میزان ریسک‌پذیری به عواملی مانند اهداف و تجربه سرمایه‌گذاری، مدت زمان سرمایه‌گذاری، منابع مالی و ... بستگی دارد. این مسئله یکی از مهم‌ترین مسائلی است که باید پیش از سرمایه‌گذاری تعیین شود. در پایان پیشنهاد می‌شود هر فرد به یک مشاور یا برنامه‌ریز مالی مراجعه کرده و میزان ریسک‌پذیری‌اش را تعیین کند.

دسته بندی: بورس آموزش
مطالب پیشنهادی