بلاگ/بورس
شناسه خبر:769 تاریخ انتشار:1400/03/08 14:38
توصیه‌های بورسی به آقای رئیس جمهور!

در این مقاله به بررسی اصلی‌ترین مشکلات موجود در ریزساختارها و بخش‌هایی از بازار سرمایه می‌پردازیم و راه‌حل‌هایی برای رفع برخی از آن‌ها بیان می‌کنیم.

توصیه‌های بورسی به آقای رئیس جمهور!

رئیس جمهور آینده باید مسئله بازار سرمایه را یکی از الویت‌های اصلی برنامه اقتصادی خود قرار دهد. بازار سرمایه در سال 99 پیشتاز بازارهای سرمایه‌گذاری در ایران بود و رتبه اول کسب بازدهی را در بین آن‌ها کسب کرد. این بازار در ابتدای سال باتوجه به دعوت دولت و روزهای سبز متوالی مورد توجه عموم مردم قرار گرفت. اما در ادامه از 19 مردادماه افت بازار آغاز شد به‌صورتی که خیل عظیمی از فعالین تازه‌وارد بازار دچار زیان شدند. شاخص که تا روزهای پایانی مردادماه تا 2 میلیون واحد نیز رسیده بود. و رکوردی در تاریخ بازار سرمایه به جا گذاشت بود افت پیدا کرد و به محدود 1 میلیون واحد رسید.

از سوی دیگر برخی از افراد رشدهای سرسام‌آور بازار و ریزش شدید پس از آن را در مشکلاتی که در ریزساختارها وجود دارد دنبال می‌کنند. و اصلاح و تعریف دوباره آن‌ها را زمینه‌ای برای رشد دوباره بازار سهام و برگشت مجدد آن به شرایط منطقی می‌دانند. در ادامه به بررسی مشکلات در ریزساختارها و سایر بخش‌ها پرداخته و راه‌حل‌هایی برای رفع برخی از آن‌ها بیان می‌کنیم.

دسترسی محدود به تنها پنچ ردیف از سفارشات خریدو‌فروش

 در آنلاین کارگزاری‌ها و سایت شرکت مدیریت فناوری بورس تهران تنها امکان دسترسی به پنچ ردیف  از سفارشات در دو قسمت خریدوفروش وجود دارد. حال آن که در آنلاین‌های‌ گروهی و استیشن کارگزاری‌ها می‌توان به بیش از  بیست ردیف از سفارشات در دو قسمت خریدوفروش دسترسی داشت.

این موضوع در کنار امکان ثبت سفارش توسط استیشن کارگزاری‌ها بعد از بسته شدن بازار باعث کاهش عدالت و توزیع رانت برای عده‌ای از افراد خاص شده است. برای حل این مشکل نیز بهترین کار ایجاد ساختاری برای مشاهده تعداد بیشتری از ردیف سفارشات است تا همه افراد بتوانند از این اطلاعات در معاملات خود استفاده کنند. همچنین امکان ارسال سفاش بعد از بسته شدن بازار برای استیشن کارگزاری‌ها نیز حذف شود.‌‎

عدم امکان فروش استقراضی در بازار

در بسیاری از بازارهای مالی دنیا ساختاری برای انجام معاملات فروش استقراضی (Short Selling) وجود دارد. در این معاملات فردی که به کاهش قیمت یک سهم اعتقاد دارد بدون در اختیار داشتن سهم به فروش آن می‌پردازد تا به کسب بازدهی از نزول قیمت آن برسد. این موضوع علاوه‌بر امکان کسب سود در بازارهای نزولی موجب کاهش تعداد نمادهای حبابی و کشف قیمت بهینه‌تر در بازار می‌شود.

وجود دامنه نوسان محدود در بازار سهام

دامنه نوسان با هدف کنترل هیجانات و جلوگیری از دست‌کاری قیمت به بازار ایران راه یافت؛ اما در ادامه باعث تشدید هیجانات و دست‌کاری در بازار به‌شکل عمده شد. افزایش پله‌ای دامنه نوسان و حذف آن پس از مدتی مشخص، سبب می‌شود بازار به‌سرعت خود را با واقعیت‌های اقتصادی تعدیل کرده. و روندها (چه صعودی چه نزولی) فرسایشی نشوند و هیجانات بازار نیز تا حدود زیادی کاهش یابد.

سخت‌گیری در اعطای مجوز برای تأسیس نهادهای مالی

با رشد قابل‌توجه فعالین بازار در سال گذشته شاهد آن بودیم که نهادهای مالی توانایی پذیرش و خدمات‌دهی با کیفیت را به این افراد نداشتند. با بررسی تعداد کارگزاری‌ها در طی سال‌های گذشته که تنها 108 کارگزاری بوده است می‌توان متوجه این موضوع شد. نهاد ناظر بایستی هم‌راستا با رشد و توسعه بازار صدور مجوزهای کارگزاری‌ها و سایر نهادهای مالی را افزایش دهد تا سبب ایجاد فضای رقابتی برای ارائه خدمات آن‌ها شده و فضای انحصاری که سبب کاهش کیفیت خدمات آن‌ها می‌شود را نیز حذف کند.

اجرای قوانین به صورت دل‌خواه

در بازار سرمایه قوانینی برای بستن و بازگشایی نمادها وجود دارد. از جمله این قوانین می‌توان به بازگشایی نمادها پس از مجامع و افشای الف و بستن نمادها به ظن دستکاری در معاملات ناشی از اطلاعات نهانی اشاره کرد. بنابراین به‌نظر می‌رسد باید قوانینی برای جلوگیری از برخورد سلیقه‌ای مقام ناظر وضع شود. این مهم با استفاده از ربات‌ها و الگوریتم‌های مختلف قابل تحقق است که از طریق آن‌ها زمینه اشتباهات انسانی و برخورد سلیقه‌ای نیز کاهش یابد.

تعریف و توسعه ابزارهای بازار مشتقه

معاملات آپشن (اختیار معامله) در بازار سهام بسیاری از کشورها از ظرفیت و عمق خوبی برخوردار است. اما در ایران ظرفیت استفاده از این ابزار مانند سایر کشورها توسعه نیافته است. به‌همین دلیل به‌نظر می‌رسد سیاست‌گذار باید توجه ویژه‌ای به تعمیق این بازار داشته باشد و راهکارهایی برای توسعه آن در نظر بگیرد.

مشکلات ساختار مدیریتی بازار سرمایه

معرفی رئیس سازمان بورس توسط وزیر اقتصاد (رئیس شورای عالی بورس) صورت می‌گیرد. باتوجه به بررسی سابقه روسای سازمان بورس در ادوار گذشته می‌توان متوجه شد که اکثر این افراد سابقه اجرایی یا آکادمیک در فعالیت‌های مرتبط با بازار سهام را داشته‌اند. اما در سال‌ جاری همگام با افزایش منافع دولت در بازار سهام ریاست این سازمان به افرادی می‌رسد که در راستای سیاست‌های دولت حرکت کنند. این موضوع سبب می‌شود تا بازار سهام نسبت به این نوع مدیریت از بهره‌مندی کمتری برخوردار شود. بنابراین باید در نظر داشت که رئیس سازمان بورس به‌عنوان بلند پایه‌ترین نهاد سیاست‌گذار بازار سرمایه پس از شورای عالی بورس باید از تخصص کافی برخوردار باشد. و سابقه اجرایی در فعالیت‌های مرتبط با بازار سرمایه نیز داشته باشد.

توقف‌ بیجای نمادها

همان‌طور که می‌دانید در صورت نوسان 20 و 50 درصدی نمادها قوانینی برای بستن آن‌ها وجود دارد. این قوانین به‌صورتی است که اگر طی 5 و 15 روز کاری به‌ترتیب یک نماد نوسان 20 و 50 درصدی داشته باشد. معاملات آن متوقف شده و ناشر نیز باید به شفاف‌سازی و یا برگزاری کنفرانس اطلاع‌رسانی بپردازد. این موضوع تنها سبب کاهش نقدشوندگی و توقف معاملات یک سهم می‌شود. و می‌تواند در روندهای صعودی باعث بی‌بهره شدن نماد از رشد بازار شود.

البته این موضوع نباید بهانه‌ای برای توقف این رویه توسط شرکت‌ها شود. زیرا در این کنفرانس‌ها سوال‌های مفیدی پرسیده می‌شود که در افزایش دانش فرد سهامدار تاثیرگذار است. تنها عدم توقف معاملات نماد برای حل این موضوع کافی به‌نظر می‌رسد.

بازارگردان‌ها پاشنه‌آشیل معاملات بازار

از تاریخ 31 شهریورماه داشتن بازارگردان برای کلیه نمادهای بازار اجباری شد. ناشر نیز ملزم به تجهیز منابع برای این موضوع شد. منابعی که می‌توانست در جهت توسعه کسب‌وکار شرکت استفاده شود. اما جدا از این بحث، دستورالعمل بازارگردانی نیز دارای مشکلات فراوانی است. زیرا بازارگردان‌ها ملزم به عرضه صفوف خرید در جهت افزایش نقدشوندگی بازار می‌شدند. عرضه‌ای که باتوجه به رفتار گله‌ای در بازار سبب منفی شدن بی‌دلیل بازار می‌شد. همچنین بازارگردانی که ملزم به جمع کردن صفوف خرید است این کار را انجام نمی‌دهد و یا کمتر از میزان تعهد به خرید در صف فروش می‌پردازد. هر دو این موضوعات نشان می‌دهد دستورالعمل بازارگردانی برای بهبود بهتر نیاز به اصلاح دارد تا به کیفیت مطلوب برسد.

مجوز افزایش سرمایه‌ها

 شرکت‌ها برای انجام افزایش سرمایه از هر محلی در کنار مجوز حسابرس مستقل نیازمند مجوز سازمان بورس و اوراق بهادار نیز هستند. برای اعطای این مجوز نیز سازمان بیش از 20 روز فرصت دارد. و از زمانی که فایلی که با عنوان "مدارک و مستندات درخواست افزایش سرمایه" در کدال قرار می‌گیرد. شرکت موظف است در 60 روز آتی مجمع عمومی فوق‌العاده را برگزار کند تا در خصوص انجام یا عدم انجام افزایش سرمایه رای‌گیری شود. در غیر این صورت باید درخواست جدیدی برای انتشار مجوز بدهد تا سازمان نیز به تمدید و یا صدور دوباره مجوز بپردازد. این موضوع در کنار فرآیند زمان‌گیر ثبت افزایش سرمایه که ماه عسل مصوب قانون تجارت ایران در سال 1348 است. سبب زمان‌بر شدن فرآیند افزایش سرمایه می‌شود. بنابراین نهاد قانون‌گذار باید با اصلاح قانون به رفع این مشکل پرداخته. تا مدت زمان لازم برای افزایش سرمایه شرکت‌ها کم‌تر از مقدار فعلی شود.

نحوه محاسبه شاخص کل

شاخص کل در فروردین‌ماه سال 69 بر مبنای 100 واحد محاسبه شد. فرمول محاسبه شاخص ‌به‌صورتی است که علاوه بر محاسبه بازدهی قیمتی سهام، سود تقسیمی آن‌ها را نیز در نظر می‌گیرد. این موضوع سبب می‌شود که در فصل مجامع (فصل بهار) شاخص کل بدون تغییر قیمت نمادهای بازار بورس رشد کند. علاوه‌بر این موضوع استفاده از فرمولی که به هر نماد بر اساس ارزش بازار آن وزن داده می‌شود. سبب دستکاری‌های عمده این شاخص چه در روند صعودی و چه در روند نزولی است. همچنین با رشد شاخص شاهد افزایش نوسانات شاخص از لحاظ مقداری می‌شویم. این موضوع سبب می‌شود شاخص معیار درستی برای بررسی بازار به‌صورت همیشگی نباشد. تعریف یک شاخص برای بررسی بازار که مولفه‌های گوناگونی همچون یکسان بودن سهم هر نماد در محاسبه آن، عدم تغییر مقداری نوسانات آن با رشد بازار  و همچنین در نظر گرفتن سود تقسیمی می‌تواند راه‌حلی درست برای این موضوع باشد.

معامله با رانت اطلاعاتی

 در بسیاری از اوقات قبل از انتشار اخبار مهم شرکت‌ها مانند شفاف‌سازی‌های مبنی بر افزایش نرخ فروش، افرادی که از رانت اطلاعاتی برخوردار هستند. با خرید سهام قبل از انتشار این اطلاعات از سود زیادی بهره‌مند می‌شوند. نهاد ناظر برای بررسی این موضوع باید سیاست درستی اتخاذ کرده و نسبت به این موضوع واکنش نشان دهد. این واکنش نیز می‌تواند به‌صورت بستن کد معاملاتی این افراد و در نظر گرفتن مجازات کیفری برای آن‌ها باشد.

نبود شفافیت اطلاعاتی کافی در برخی از شرکت‌ها

 برخی از شرکت‌های فعال در بازار سرمایه نسبت به انتشار اطلاعات شرکت خود و یا شرکت‌های زیرمجموعه خود دیر اقدام می‌کنند. و یا اطلاعات خود را با شفافیت پایین راهی کدال می‌کنند. این شرکت‌ها عمدتا در گروه شرکت‌های سرمایه‌گذاری و هلدینگ‌ها قرار می‌گیرند. راهکار رفع این مشکل نیز اخطار به مدیران و هیئت‌مدیره این شرکت‌ها است. و در صورت عدم توجه آن‌ها انجام اقدامات کیفری در این راستا لازم می‌باشد.

نبود ساختاری برای قرار دادن دستورات خریدوفروش شرطی

 در بسیاری از کارگزاری‌های فعال در بازارهای بین‌المللی (بازار سهام، فارکس، کریپتو و غیره) امکان قرار دادن سفارش به‌صورت دستور شرطی (Pending Order) وجود دارد. این سفارش با مشخص کردن نقطه ورود و خروج (حد سود یا ضرر) معامله به‌صورت خودکار و بدون دخالت انسان باز و بسته می‌شود. در صورت ایجاد بستر آن در ایران سبب تسهیل امر معامله‌گری و افزایش جذابیت آن برای عموم مردم خواهد شد. موضوعی که می‌تواند موجب افزایش ضریب نفوذ بازار سرمایه در بین آحاد مردم می‌شود.

ابطال معاملات و بستن نمادها بدون دلیل موجه

 بسیار مشاهده شده است که نمادهای حاضر در بازار در سال‌های مختلف با بهانه‌های واهی بسته شده‌اند. در این بین سهامداران آن‌ها از مهمترین رکن بازار سرمایه یعنی نقدشوندگی محروم شده. و پس از باز شدن با زیان قابل‌توجهی مواجه شده‌اند. بستن نمادهای پالایشی در انتهای سال 93 و باز کردن آن‌ها یک سال بعد از آن نمونه‌ای از این موضوع است.

 ابطال معاملات اشخاص مختلف به ویژه حقوقی‌هایی که با حجم بالا به فروش سهام خود می‌پردازند نیز نمونه دیگری از این موضوع است. گرچه معاملات برخی از آن‌ها به مثابه یک تخلف و اختلال در روند بازار است. اما ابطال معاملات آن‌‌ها تاثیری در روند بازار سرمایه نخواهد داشت. و تنها باعث افزایش فشار فروش و ترس فراگیر در بازار خواهد شد.

توسعه بازار اولیه بازار سرمایه

معمولا نهاد ناظر و قانون‌گذار در همه بورس‌ها به‌عنوان نهادی که باید به توسعه بازار اولیه بازار سرمایه اقدام کند شناخته می‌شود. ولی در ایران، مقام این رکن بازار سرمایه تا حدود زیادی تنزل یافته است. به‌نظر می‌رسد سازمان بورس، شورای عالی بورس و سایر نهادهای بازار سرمایه به‌جای نگرانی در خصوص عدم زیان سهامداران نسبت به توسعه و ایجاد ابزارهای جدید در این بازار اقدام کنند. همانند ایجاد ساختاری برای انجام معاملات آتی بر روی سهام و یا تسهیل امر عرضه‌های اولیه. با عملی شدن این موارد می‌توان در نهایت رشد قیمت سهام در بازار ثانویه را انتظار داشت.

گسترش ابزارهای مالی

بازار سرمایه باید به‌عنوان بازاری شناخته شود که می‌تواند نیازهای مختلف سرمایه‌گذاران را پوشش دهد. ایجاد ابزاری برای افراد ریسک‌گریز یا ریسک‌پذیر و سهولت ایجاد نهادهای مالی مرتبط با آن‌ها (هج فاندها و صندوق‌های با دارایی پایه رمز ارز) می‌تواند راه‌حلی برای این موضوع باشد.

جمع‌بندی

در طی سال های اخیر این مشکلات در ساختارهای بازار سرمایه سبب ایجاد مشکلاتی شده است. حتی می‌توان ایجاد دوره‌های رونق و رکود در بازار سرمایه را در این مشکلات دنبال کرد. امید است که سیاست‌گذار با اصلاح این قوانین به بهبود شرایط بازار سرمایه کمک کرده و بازار سرمایه را به سطح‌های جهانی سوق دهد.

اگر رئیس جمهور آینده بخواهد در مسیر درست اقتصادی گام بردارد، باید اصلاح شرایط و قوانین بازار سرمایه را در اصلی‌ترین برنامه‌های خود جای دهد.

برای آشنایی بیشتر با بازار بورس می‌توانید آموزش رایگان دوره تابلوخوانی و روانشناسی بازار  را مشاهده کنید. 

دسته بندی: بورس تحلیل
مطالب پیشنهادی
نظرات