بلاگ/اقتصاد کلان
شناسه خبر:665 تاریخ انتشار:1399/08/08 16:59
تسکین موقت با سود موهومی

با توجه به شایعاتی مبنی بر افزایش نرخ سود بانکی، در این مقاله به بررسی آثار این تصمیم و علل افزایش سود در بازار بین بانکی می‌پردازیم.

تسکین موقت با سود موهومی

افزایش سود بانکی

شایعاتی مبنی بر افزایش سود بانکی در رسانه‌ها منتشر شده است. به نظر می‌رسد هدف از این تصمیم، کنترل قیمت در بازارهای مختلف و مهار تورم می‌باشد اما در گذشته هر مرتبه چنین تصمیمی گرفته و اجرا شده است، تبعات منفی برای اقتصاد ایران به ارمغان آورده و دقیقاً نتیجه‌ای خلاف هدفگذاری گفته شده داشته است. در این خبر به بررسی تأثیرات این تصمیم و همچنین جایگزین‌های آن می‌پردازیم.

 رونق بازار بین‌ بانکی، زمینه‌ساز رشد سود بانکی!

بازار بین بانکی چیست؟

برخی از بانک‌ها در پایان دوره‌ مالی کوتاه‌مدت خود (هفتگی یا روزانه) با کسری نقدینگی مواجه می‌شوند که برای تسویه‌ حساب باید آن ‌را تسویه و متعادل کنند. اگر بانکی با چنین کسری نقدینگی مواجه شود، باید با قرض یا وام گرفتن از بانک‌های دیگر حساب‌های خود را تسویه کند. این وام‌ها که سررسید یک هفته‌ای یا کمتر دارند، در بازاری به نام بازار بین‌بانکی معامله می‌شوند. با وجود این بازار، بانک‌ها دیگر مجبور به گرفتن وام از بانک مرکزی نمی‌‎شوند که این امر به کنترل حجم نقدینگی کمک می‌کند. در واقع در بازار بین بانکی، بانک‌ها اقدام به عرضه و تقاضای نقدینگی به صورت وام می‌کنند.

چرا نرخ سود در بازار بین بانکی رشد کرد؟  

در آخرین گزارش از نرخ سود بازار بین بانکی، این نرخ به بالای 20 درصد رسیده است. همین موضوع را می‌توان زمینه‌ساز افزایش سود بانکی دانست. در واقع افزایش سود بازار بین بانکی این امکان را برای بانک‌ها فراهم می‌کند که نرخ سود سپرده‌های خود را افزایش دهد. برای درک بهتر به نمودار زیر توجه کنید:

دالان نرخ سود بانکی

همان‌طور که مشخص است سود بازار بین بانکی در در 3 ماه اخیر با رشد قابل توجهی همراه بوده است. اما علت این رشد چیست؟

بهتر است برای درک بهتر این موضوع، نمودار نرخ سود بازار بین بانکی را از ابتدای سال 99 بررسی کنیم.

اگر به رفتار نمودار نرخ سود در بازار بین بانکی در 3 ماه اول سال 99 نگاه کنیم، درمی‌یابیم که روند نرخ سود این بازار کاهشی بوده است، در حالی که در آن زمان شاهد رشد بازار بورس و نرخ ارز بودیم. چنین ترکیبی به علت افزایش پایه ‌پولی اتفاق افتاده است. در واقع وقتی بانک مرکزی پایه پولی را افزایش داد، پول در حساب سپرده‌های بانک‌ها رشد کرد و نیاز بانک‌ها به پول، کمتر شد. وقتی بانک‌ها نیاز کمتری به پول نقد داشته باشند، طبیعتاً وام و استقراض کمتری در بازار بین بانکی انجام می‌شود. بنابراین نرخ سود در این بازار کاهش می‌یاید. اتفاقی که در نمودار به وضوح مشخص است که تا نرخ بی‌سابقه 8 درصد نیز رسید. اما باید به این نکته دقت کرد که همین رشد پایه‌ پولی باعث ایجاد تورم سنگینی در ابتدای سال شد.

چرا بانک مرکزی پایه‌ پولی را افزایش داد؟

هنگامی که دولت با کسری بودجه مواجه است و ابزار مناسبی برای جبران آن نداشته باشد، دست به ساده‌ترین راه یعنی افزایش پایه پولی می‌زند. ناگفته نماند اگر رشد پایه‌ پولی با فعالیت‌هایی که به رشد اقتصادی کمک کند، همراه باشد و به نسبت درستی رشد کند، سبب پیشرفت اقتصاد کلان می‌شود اما اگر تنها به دلیل بدهی‌هایی مثل کسری بودجه‌ دولت اقدام به افزایش پایه پولی شود چیزی جز تورم برای اقتصاد کشور به همراه نمی‌آورد. بنابراین با تورم شکل گرفته ارزش دارایی‌های سرمایه‌ای مانند طلا، مسکن، سهام و غیره رشد می‌کنند و نرخ بهره‌ی بین بانکی نیز کاهش می‌یابد که باعث کاهش سود بانکی نیز می‌شود. این موارد دقیقاً در ابتدای سال 99 رخ داد.

با این تفاسیر، چرا در 3 ماه اخیر، نرخ سود بازار بین بانکی رشد کرد؟

این موضوع به تغییر استراتژی بانک مرکزی در تأمین کسری بودجه‌ دولت بر می‌گردد. بانک مرکزی در 4 ماه اخیر اقدام به انتشار و فروش اوراق بدهی کرد. این اقدام در تاریخ نظام بانکداری ایران بی‌سابقه و قابل تحسین بود. با فروش این اوراق در چند ماه اخیر، نرخ رشد پایه‌ پولی منفی شد. این موضوع باعث کاهش سپرده در حساب بانک‌ها و مراجعه مجدد آن‌ها به بازار بین بانکی شد. به طوری که نرخ این بازار از 8 درصد به 20 درصد رشد کرد.

گفتنی است که این نرخ در سال‌های 92 تا 96 بعضاً تا 35 درصد نیز رسیده بوده است. تا جایی که تأمین مالی از سپرده‌ها با هر نرخی کمتر از این صرفه داشت. همین اتفاق باعث دادن سودهای تا 30 درصد نیز شده بود.

آثار افزایش سود بانکی

گفته می‌شود هدف دولت از این کار کنترل تورم و احتمالاً تأمین کسری بودجه از طریق وام گرفتن از بانک‌ها می‌باشد. اما این مسئله چند ایراد اساسی دارد:

  • با افزایش سود سپرده بانکی اکثر منابع به سمت بانک‌ها حرکت کرده، تا حدی سرعت گردش پول کم می‌شود، در کوتاه‌‌مدت تورم قدری کاهش می‌یابد و توجیه اقتصادی بسیاری از کسب‌وکارها از بین می‌رود. این موضوع لطمه‌ بزرگی به صنعت کشور وارد می‌کند. همچون شرایطی که در سال‌های 93 تا 96 رخ داد.
  • سود پرداختی بانک‌ها حقیقی نیست و برای پرداخت سود مجبور به جذب منابع جدید هستند. همچنین به دلیل ایراد ساختاری بانک‌ها، بخشی از این سود از محل خلق نقدینگی جدید صورت می‌گیرد. این اتفاق به مرور موجب ایجاد تورم و انتقال آن به جامعه می‌شود و اثر تخریبی مضاعفی بر جای می‌گذارد.
  • این اتفاق با خروج نقدینگی از سایر بازارهای مالی موجب رکود در آن‌ها می‌شود.

بنابراین اگر چنین اتفاقی دوباره تکرار می‌شد مجدداً رکود تورمی عمیقی را شاهد می‌بودیم.

اما تأمین مالی دولت از اوراق به مشکل خورده است به طوری که در 4 مرحله اخیر فروش هفتگی آن هربار کمتر از 5 درصد از اوراق عرضه شده به فروش رسیده است. این اتفاق نشان می‌دهد ظرفیت خرید اوراق توسط بانک‌ها در این نرخ‌ها کاهش یافته است. به همین دلیل اگر دولت بخواهد تأمین مالی از اوراق را ادامه دهد باید نرخ سود آن‌ها را افزایش دهد. همین امر می‌تواند موجب دامن زدن به افزایش نرخ سود بین بانکی و در پی آن سود سپرده‌ها شود.

راهکارهای پیشنهادی

اگر دولت و بانک مرکزی برای رفع بدهی و کنترل قیمت‌ها بار دیگر به سراغ حبس پول در بانک‌ها بروند، شاید در کوتاه‌مدت بتوانند تورم را قدری کنترل نمایند اما طولی نمی‌کشد که با خلق تورم جدید کشور را به سمت ادامه وضعیت تورمی سوق می‌دهند. برای جلوگیری از این رخداد بهتر است ترکیبی از موارد زیر انجام شود:

  • ایجاد بازار ثانویه برای اوراق بدهی: با ایجاد بازار ثانویه، بانک‌ها می‌توانند اوراق خریداری شده از دولت را در این بازار به فروش برسانند و بخشی از تأمین مالی خود را از این طریق انجام دهند. همچنین این امر نرخ بازار بین بانکی و سود سپرده‌ها را تعدیل خواهد کرد. همچنین از این طریق دولت بخشی از نقدینگی را جذب خواهد کرد و نیاز به افزایش سود بانک‌ها برای مهار تورم کاهش خواهد یافت.
  • تعدیل نرخ سود بانکی به گونه‌ای که به علت سپرده شدن پول در بانک‌ها، سرعت گردش پول افت زیادی نکند.
  • تثبیت نرخ سود بازار بین بانکی در سطحی که فاصله زیادی با نرخ سود سپرده‌ها ایجاد نشود. تا بانک‌ها از این جهت متحمل فشار برای افزایش غیرقانونی سود نشوند.
جمع‌بندی

اکثر بانک‌های ایران به تازگی از زیان‌دهی خارج شده و سودساز شده‌اند. اما همچنان هیچ‌کدام از آن‌ها توانایی پرداخت سود سپرده‌های بانکی در سطح فعلی را ندارند. در گذشته همین موضوع باعث زیان‌ده شدن بانک‌ها و ایجاد تورم شد. تصمیم اشتباهی که باعث شد عموم مردم به ویژه اقشار آسیب‌پذیر تاوان آن را بپردازند. دولت باید سعی کند در کوتاه‌مدت و بلندمدت با توسعه ابزارهای متنوع اقدام به تأمین مالی و مهار نقدینگی کند.

با این حال علیرغم تکذیب افزایش نرخ سود، اگر روند کنونی تداوم یابد بانک مرکزی چاره‌ای نخواهد داشت جز اینکه به بانک‌ها اجازه دهد که نرخ سود سپرده را افزایش دهند. لذا اقدامات دولت و بانک مرکزی در جهت کنترل این امر مهم خواهد بود و باید دید که در ادامه آیا تدبیری برای جلوگیری از گسترش نقدینگی خواهند اندیشید یا خیر!

 

برچسب ها : سود
دسته بندی: اقتصاد کلان اخبار
مطالب پیشنهادی
برترین گزارش‌های 9ماهه

افزایش سود بانکی شایعاتی مبنی بر افزایش سود بانکی در رسانه‌ها منتشر شده است. به نظر می‌رسد هدف از این تصمیم، کنترل قیمت در بازارهای مختلف...

سپرده های بانکی؛ هوشمند و غیرقابل پیش‌بینی!

افزایش سود بانکی شایعاتی مبنی بر افزایش سود بانکی در رسانه‌ها منتشر شده است. به نظر می‌رسد هدف از این تصمیم، کنترل قیمت در بازارهای مختلف...

نظرات