بلاگ/آموزش
شناسه خبر:549 تاریخ انتشار:1399/03/07 16:16
بازار ارز چیست؟

ارز امروزه از جمله لغت‌های پرکاربردی است که صحبت‌های زیادی در مورد آن مطرح است؛ اما اصلاً ارز چیست، چه انواعی دارد و چه تاریخچه‌ای پشت آن قرار گرفته است؟

برای شناخت بهتر ارز لازم است ابتدا توضیحی در مورد پول ارائه کنیم.

پول چیست؟

پول ابزاری است برای ذخیره ارزش و یک معیار محاسباتی نیز به‌حساب می‌آید که قابل‌حمل و پایاست. تقسیم‌پذیر و قابل‌معاوضه است. پول دارای ارزش ذاتی است. اکثر ارزها، مثل دلار آمریکا می‌توانند با سایر ارزها در بازار پول مورد معامله قرار گیرند.

(برای شناخت بهتر بازار پول به مطلب بازارهای مالی چیست؟ مراجعه کنید)

ارز چیست؟

بازار ارز یا همان (currency) نوعی رایج از پول است که شامل سکه و اسکناس‌های کاغذی است و دولت وظیفه توزیع و گردش آن در اقتصاد را بر عهده دارد. ارز، واسطه مبادله کالا و خدمات مورد استفاده است و جزو زیربنای کسب‌وکار محسوب می‌شود. کلیه وسایل پرداخت خارجی مانند سکه، سفته، برات و حواله ارز را ارز گویند. ارزها دارای ارزش ذاتی نیستند و کاملاً قراردادی‌اند، اما به علت توافقات دولتی، می‌توانند ابزار ذخیره ارزش باشند.

 

 

بازار ارز

رژیم ارزی

در سال 1944 میلادی، بر اساس معاهده «برتن وودز» هر کشور ملزم به حفظ ارزش پول خود در برابر دلار با یک نسبت مشخص طلا شد که این موضوع به سیاست نرخ ارز ثابت شهرت دارد؛ اما در سال 1971 میلادی به علت عدم تعهد ایالات‌متحده آمریکا در توازن بین دلار و طلا، بیشتر کشورها سیستم نرخ ارز شناور را جایگزین نرخ ارز ثابت کردند.

(توضیحات بیشتر نظام‌های ارز شناور و ثابت در مطلب چگونه قیمت ارز را پیش‌بینی کنیم موجود است.)

تاریخچه بازار ارز جهان

امروزه حدود 200 ارز بدون پشتوانه دولتی و رسمی در جهان وجود دارد. در طول تاریخ هزاران ارز وجود داشته که در زمان مربوط به خود مورد استفاده قرار می‌گرفتند.

رومی‌ها اولین ملتی بودند که ارز رایج مملکت خود را به نابودی کشاندند به‌گونه‌ای که باستان شناسان معتقدند سقوط ارزش ارز رومی‌ها شروع نابودی امپراتوری روم بود. گرچه به‌جز روم ارزهای رایج بسیاری از کشورهای دیگر هم از بین رفتند. از بین رفتن ارز رایج یک کشور می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر اقتصاد دیگر کشورها بگذارد.

دنیای امروزه به‌هم‌پیوسته است و جلوگیری از سقوط ارز رایج یک کشور با مداخله کشورهای دیگر، کار ساده‌تری شده است. در این شرایط ریسک از بین رفتن ارزها نیز بالا می‌رود، چون اگر یک ارز از بین برود ارزهای دیگر نیز دومینو وار از بین خواهند رفت.

اشکال اولیه‌ ارز مثل سکه، وابسته به ارزش ذاتی موادی که از آن ساخته می‌شدند بود؛ اما اسکناس‌های کاغذی باید توسط دارایی‌های دیگر ضمانت می‌شد که از همان اوایل پیدایش، معمول‌ترین دارایی برای ضمانت اسکناس، طلا بود.

بریتانیایی‌ها جزو اولین کسانی بودند که رسماً معیار طلا را برای ارز خود در نظر گرفتند و الگوی آن‌ها سکه‌های ایجادشده توسط ضرابخانه سلطنتی بود؛ اما در حال حاضر این‌گونه نیست و پشتوانه ارز یک کشور توسط ارزش اعتباری دولت و تعهد عمومی در پرداخت بدهی‌ها و تعهدات آن مشخص می‌شود.

نظام بین‌المللی ارزی

نظام بین‌المللی ارزی از دوره‌ای شکل گرفت و در دوره‌های مختلف شامل تفاوت‌هایی نیز شده است.

  • پیش از جنگ جهانی اول

این نظام دارای مشخصه نرخ ارز ثابت بود. ارزش ارز هر کشور بر مبنای رابطه معینی با طلا در نظر گرفته می‌شد. کسری نسبت پرداخت‌ها از طریق صدور طلا به تعادل می‌رسید. در این دوره محدودیت‌های ارزی هم وجود نداشت و این امر توانست نظام ارزی مطمئن و ثابتی را برای مدت‌ها به وجود آورد. هر کشوری مقدار بیشتری طلا داشت، ارزش ارز آن بر مبنای طلا بیشتر می‌شد.

  • بین دو جنگ جهانی

پس از جنگ جهانی اول شرایط بین‌المللی تغیر یافت. آلمان قبل از جنگ صادرکننده سرمایه بود، اما پس از جنگ به سرمایه احتیاج داشت هم برای جبران خسارات وارده و هم برای پرداخت پول به کشور پیروز در جنگ. از جمله کشورهای دیگر که درگیر این کمبود سرمایه بودند فرانسه و انگلیس بود. این مسئله باعث افزایش تورم در کشورهای اروپایی شد. در این زمان پیشنهاد نظام پایه طلا-ارز، موردپذیرش دولت‌ها قرار گرفت.

پوند انگلیس و دلار آمریکا به‌عنوان ارزهای معتبر جهانی معین شدند اما با سقوط سهام بازار نیویورک در سال 1929 و وقوع جنگ در سال 1939 نظام ارزی حاکم بر روابط اقتصادی با فروپاشی کامل مواجه شد.

  • بعد از جنگ جهانی دوم تا 1973

پس از جنگ جهانی دوم، نظام نوین ارزی بین‌المللی به وجود آمد. در دهه 1930 سیستم متحدالشکل ارزی از بین رفت و موجب ایجاد سیستم پایه طلا_ارز شد. در این دهه نیز محدودیت‌های خروج ارز و رقابت در کاهش ارزش پول داخلی ادامه پیدا کرد. در این دهه موافقت‌نامه‌ای بین انگلیس، فرانسه و آمریکا امضا شد که در آن نظام تبدیل نرخ ارز پیش‌بینی می‌شد.

  • از سال 1937 به بعد: رابطه برخی از ارزهای جهان با طلا حذف شد و به ‌صورت نظام ارز شناور درآمد و تعیین نرخ آن به مکانیسم بازار از طریق عرضه و تقاضا واگذار شد.

در ادامه به انواع اصطلاحات ارزی رایج می‌پردازیم و آن‌ها را توضیح می‌دهیم.

انواع ارز

بازار

  • ارز دانشجویی

ارزی است که دولت برای تأمین مخارج دانشجویان خارج از کشور در نظر می‌گیرد و به عنوان کمک هزینه دانشجویان برای ادامه تحصیل اختصاص می‌دهد. طی سالیان گذشته به نسبت درآمدهای ارزی دولت، ارز دانشجویی دستخوش تغییراتی شده است به طوری که هم‌اکنون با ارز آزاد برابری می‌کند.

  • ارز اعلام‌نشده

در هر کشور ورود و خروج ارز تحت کنترل نظام بانکی است. هر زمان که ورود ارز بدون اطلاع به بانک باشد و ثبت‌نشده باشد به آن ارز، ارز اعلام‌نشده می‌گویند.

  • ارز اکو

منظور از ارز اکو دلار آمریکاست که واحد پول محاسباتی در حساب معاملات تهاتری بین اعضای آن در نظر گرفته می‌شود. (ارز تهاتری ارزی است که قراردادهای پایاپای مبنای محاسبه آن قرار می‌گیرد.)

  • ارز بازرگانی

ارزی است که از منابع تجاری به دست آید و یا به مصارف تجاری برسد. از ارز بازرگانی در درآمدها و مصارف در زمینهٔ صادرات و واردات کالاها استفاده می‌شود. مبادلات با این ارز عموماً با برات خارجی، برات اسنادی و... صورت می‌گیرد.

  • ارز غیر بازرگانی

ارزی است که از منابع غیرتجاری به‌دست‌آمده و مصرف غیرتجاری دارد. این ارز تمامی درآمدهایی که از زمینه جهانگردی، سفارتخانه‌ها، آموزش دانشجویان و... به دست می‌آیند را شامل می‌شود. در سال 1352 درآمد نفت به‌ صورت چشمگیری افزایش یافت و دولت وقت، از راه ایجاد بازار غیر بازرگانی و رفع محدودیت‌های ارزی موجود، یک بازار آزاد ایجاد کرد؛ هرچند این بازار با فرار سرمایه از کشور روبرو شد.

  • ارز باز

خریدوفروش هم‌زمان ارز در چند بازار که قیمت ارز در آن متفاوت باشد را ارز باز می‌گویند.

  • ارز پشتوانه

ارزی که به پشتوانه اسکناس یا مسکوک منتشرشده در حساب بانک مرکزی کشور نگهداری می‌شود را ارز پشتوانه می‌گویند. در ایران از سال 1321 ارز در کنارطلا و نقره و جواهرات سلطنتی جزو اقلام پشتوانه‌ای ریال قرار گرفت.

  • ارز دولتی

در نظامی که ارز چند نرخی باشد به ارزی دولتی گویند که طبق نرخ رسمی دولتی، صرف مصارف معینی شود. در ایران پس از انقلاب به دلایل مختلف، اختلاف نرخ ارز دولتی با سایر نرخ‌ها رو به افزایش بوده است و به مصارف محدودتر اختصاص‌یافته است.

  • ارز ذخیره

پولی است که دولت‌ها و سازمان‌های بین‌المللی تمایل به نگهداری آن به‌عنوان ذخیره طلا و ارز داشته باشند و بخش بزرگی از تجارت بین‌المللی توسط آن انجام می‌شود.

  • ارز عمده

پول‌هایی است که از طریق معاملات بازارهای بورس به‌دست‌آمده است.

  • ارز صادراتی

ارزی است که از صدور کالاهای غیرنفتی نصیب صادرکننده شده باشد. نرخ ارز صادراتی بیشتر از نرخ ارز دولتی و کمتر از نرخ آزاد ارز است.

  • ارز غیررسمی

به ارزی گفته می‌شود که با توجه به تصمیم دولت به نرخی متفاوت با نرخ رسمی ارز خریدوفروش می‌شود.دراین‌بین ارزهای جدیدی ایجادشده است که دارای مشخصات و خصوصیاتی منحصربه‌فرد هستند. این نوع ارزها را با نام ارز دیجیتال می‌شناسیم.

بازار ارز دیجیتال

ارز دیجیتال به سیستم انتقال وجه الکترونیک می‌گویند که برای تأیید تراکنش‌ها و تشکیل تراکنش جدید، متکی به بانک مرکزی نیست و شخص سومی در معامله وجود ندارد. این تراکنش‌ها در یک دفتر کل توزیع‌شده به نام بلاک چین ثبت می‌شوند و از این طریق امکان پرداخت‌های مستقیم را فراهم می‌کنند.

ارز دیجیتال از سال 2009 توسط یک برنامه‌نویس کامپیوتر، با بیت کوین آغاز شد. (برای آشنایی بیشتر در مورد ارزهای دیجیتال به دوره رایگان آشنایی با بازار ارزهای دیجیتال مراجعه کنید.)

انواع ارزهای دیجیتال

  • بیت کوین

بیت کوین اولین و مشهورترین ارز دیجیتال است که همیشه در کانون توجهات قرار داشته است. از ساخت این ارز دیجیتال توسط ساتوشی ناکاموتو بیش از 10 سال می‌گذرد و تاکنون جایگاه اول و برتر خود را بین ارزهای دیجیتال از دست نداده است.

  • اتریوم

ایده اتریوم در سال 2013 توسط ویتالیک بوترین مطرح شد. عرضه اولیه سکه آن در سال 2014 انجام شد و شبکه آن در جولای 2015 راه‌اندازی شد. اتریوم از همان ابتدا با ایده‌های نوآورانه ظاهر شد.

  • ریپل

 ریپل برای انجام تراکنش‌های ارزان و سریع طراحی‌شده است. این سیستم پرداختی در سال 2012 عرضه شد و از پول‌های رایج در شبکه خود پشتیبانی می‌کند. ریپل بر روی همکاری با بانک‌ها و توسعه سیستم پرداختی خود تمرکز کرده است.

  • لایت کوین

لایت کوین با پرداخت‌های سریع‌تر و اعمال تغییراتی بر روی کدهای بیت کوین توسط چارلی لی ساخته شد. این ارز دیجیتال با نام نقره دیجیتال شناخته می‌شود و یکی از قدیمی‌ترین ابزارهای کوین‌هاست.

  • بیت کوین کش

یکی از مدل‌های معروف بیت کوین که با اعمال تغییر بر روی اندازه بلاک‌ها در سال 2017 به وجود آمد لایت کوین است. بیت کوین کش در سال 2018 به دو قسمت ABC و SV تقسیم شد، به‌طوری‌ که زنجیره ABC با نام بیت کوین کش به فعالیت خود ادامه داد. نوسانات این رمز ارز معمولاً بیشتر از بیت کوین است.

جمع‌بندی

 سرمایه‌گذاران باید تاریخچه ارز رایج دوران مختلف را مطالعه کرده تا با آگاهی بیشتری از سبدهای سرمایه‌گذاری خود محافظت کنند. اتفاقات غیرمنتظره و یک حادثه در کشوری کوچک، همچون از تضعیف ارز رسمی آن کشور، می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر اقتصاد کشورهای دیگر داشته باشد.

به‌صورت عمومی، هر کشور ارز مخصوص به خود را دارد. مثلاً ا‌رز رسمی کشور سوئیس، فرانک و ار‌ز رسمی ژاپن ین است. البته یک استثنا در مورد یورو وجود دارد که به‌عنوان ارز چندین کشور اروپایی مورداستفاده قرار می‌گیرد. گرچه هر نوع ار‌ز اختصاص به یک کشور دارد اما ممکن است سایر کشورها ارز کشورهای دیگر را در کشور خود قانونی اعلام کنند.

برچسب ها : ارز بازار
مطالب پیشنهادی
نظرات