بلاگ/آموزش بورس
شناسه خبر:487 تاریخ انتشار:1399/02/17 09:57 نویسنده: معصومه رنج خواه
انواع بازارهای مالی کدام‌اند؟؛ آشنایی با بازار سهام و بدهی

در مطلب بازارهای مالی چیست به توضیح کلی در مورد این بازارها پرداخته شد. اکنون به تعریف انواع بازارهای مالی پرداخته و هر یک از آن‌ها را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

بازارهای مالی بر پایه معیار­های متفاوتی تقسیم‌ می‌شوند:

  • بر اساس نوع دارایی
  • بر اساس مرحله عرضه اوراق بهادار
  • بر اساس سر­رسید تعهدات مالی
  • بر اساس ساختار سازمانی

بازارهای مالی

بازارهای مالی بر اساس دارایی، سه دسته‌اند:

  • بازار سهام
  • بازار اوراق بدهی
  • بازار ابزار مشتقه

بازار سهام

بازاری که در آن سهام شرکت‌­ها دادوستد می‌شود.

سهم، قسمتی از سرمایه شرکتی است که مشخص می‌کند میزان تعهد و منافع و مشارکت صاحب شرکت چه مقدار است. سهام انواع متفاوتی دارد که به شرح زیر هستند:

  • سهام بانام

سهامی است که متعلق به شخص معینی است و اسم صاحب ‌سهم در دفتر ثبت آن شرکت و ورقه سهام ثبت خواهد شد.

  • سهام بی‌نام

سهامی است که برخلاف سهام بانام، اسمی از مالک سهام در آن بیان نمی‌شود و به‌صورت وجه حامل ثبت و تنظیم می‌شود و نقل‌وانتقال این نوع سهام آسان است.

  • سهام ممتاز

سهامی است که نسبت به سهام بانام و بی­‌نام برتری دارد و زمانی که شرکت به افزایش سرمایه نیاز داشته باشد و کسی مسئولیت خرید سهام را بر عهده نگیرد و یا شرکت بخواهد از افراد بااعتبار استفاده کند، سهام ممتاز آن شرکت منتشر می‌شود.

در واقع سهامی که مزایای قانونی بیشتری نسبت به دیگر سهام شرکت داشته باشد را سهام ممتاز می‌گویند.

این سهام بدون سر­رسید است و سهامداران ممتاز، حق مالکیت دارند و دارندگان این سهام در دریافت سود، حق تقدم دارند. پرداخت سود سهام ممتاز، قبل از سهام عادی است.

  • سهام ممتاز استارت­ آپ‌ها

افرادی که ایده ایجاد استارت­ آپ دارند و با مشکل کمبود سرمایه مواجه هستند، با انتشار سهام ممتاز در استارت ­آپ، می‌­توانند سرمایه موردنیاز خود را جذب کنند.

  • اوراق بدهی

اوراق بدهی دارای خصوصیاتی است که با توجه به آن خصوصیات فروخته می‌شوند و عبارتند از:

  • ارزش اسمی: که به آن، مقدار اصل وام گفته می‌شود.
  • تاریخ سر­رسید: که در آن صاحب اوراق بدهی ارزش اسمی اوراق خود را دریافت می‌کند.
  • نرخ سود اسمی: به نرخ بهره‌­ای گویند که پرداخت آن به ‌صورت دوره‌­ای تا موعد سررسید اوراق است.
  • قیمت فروش: فروش اوراق، قبل از زمان سررسید در بازار سرمایه به قیمت روز.
  • نرخ سود تا سررسید (YTM): خریداری اوراق، پس از اولین روز انتشار. (قیمت تعیین ‌شده بازار و نگهداری آن تا تاریخ سررسید را YTM گویند)

اوراق بدهی در بازار فرابورس و تحت نمادهای اخزا خریدوفروش می‌شوند. (برای مطالعه بیشتر درباره اوراق اخزا می‌توانید به مقاله آشنایی با بازار و انواع اوراق مراجعه کنید؛ همچنین برای دریافت اخبار پیرامون اخزا می‌توانید به سایت سخاب مراجعه کنید.)

بازار بدهی

بازاری است که در آن، اوراق مختلف شامل اسناد خزانه دولتی و اوراق قرضه دولتی مبادله می‌شوند. هدف بازار بدهی، ایجاد سیستمی برای تأمین مالی مخارج کوتاه‌مدت، میان­‌مدت و بلند­مدت بخش دولتی و خصوصی است.

بخش اصلی بازار بدهی، تعیین غیردستوری نرخ بهره­ بازار است، به‌­گونه‌­ای که تشکیل ‌دهنده‌ سود آینده­‌ی عرضه و تقاضا برای اوراق بلند­مدت و تعیین نرخ سود واقعی است.

اما این اصل در ایران صادق نیست و نرخ سود توسط بانک مرکزی و بازار پول تعیین می‌گردد. دلیل آن نیز تأثیر کم بازار بدهی است. از طرف دیگر بازار بدهی، جریان نقدینگی مخرب بین بازارهای ارز، مسکن و طلا را جمع‌­آوری می‌کند.

شخصی که اوراق بدهی خریداری می‌کند، نسبت به افرادی که سهام یک شرکت در بورس را خریداری می‌کنند ریسک کمتری را متحمل می‌شود.

بازارهای مالی بازار بدهی

بازار ابزارهای مشتقه

بازاری است برای معاملاتی که مبنای آن، ابزارهایی با دارایی‌های مالی است که از انواع آن به اختیار معامله و قرارداد آتی می‌توان اشاره کرد.

بازار مشتقه از بازارهای پایه‌­ای مانند کالا، انرژی، ارز، پول و سرمایه تشکیل می‌گردد که هنگام معامله اصل دارایی جابه‌جا نمی‌شود و تغییر قیمت آن ناشی از قیمت انتظاری کالای مورد نظر در بازار پایه است.

در بازارهای مالی جهانی اکثر سرمایه‌­گذاران خرد، برای کسب بازده معقول از ابزار مشتقه مربوط به سهام استفاده می‌کنند.

ابزار مشتقه 4 گروه هستند:

  • قرارداد آتی
  • قرارداد سلف
  • قرارداد اختیار معامله
  • قرارداد معاوضه

  • قرارداد سلف

قراردادی است که دو طرف معامله تعهد می­‌دهند که در تاریخ معین، کالایی با قیمت مشخص را که توافق کرده‌­اند مبادله کنند. از جمله معاملاتی که به‌صورت قرارداد سلف انجام می‌گیرد، نفت خام است.

  • قرارداد آتی

در این قرارداد معامله‌گران متعهد می‌شوند معامله‌ای در آینده انجام گیرد که کالا را در تاریخ سررسید و با قیمت معین به یکدیگر منتقل کنند.

  • قرارداد معاوضه

این نوع قرارداد توافقی است بین دو شرکت برای معاوضه جریانات نقدی در آینده که تاریخ و چگونگی معاوضه جریانات نقدی در آن معین می‌شود.

  • قرارداد اختیار معامله

قراردادی است دوطرفه بین خریدار و فروشنده که خریدار حق دارد مقدار معینی از دارایی را با قیمت مشخص و در زمان مشخص خریدوفروش کند.

بازارهای مشتقه

قراردادهای آتی در دو بازار مختلف بورس و بازار خارج از بورس، مورد معامله قرار می‌گیرند.

بازار آتی کالا: بازاری است که در مکانی معین به عرضه و تقاضا و تعیین قیمت­‌های سهام عرضه‌شده، می‌­پردازد. قراردادها به‌ طور استاندارد و قانون­مند هستند و قیمت‌ها برای همه یکسان است. قراردادها دارای شرایط و ویژگی‌های یکسان هستند و در بورس‌­های مرتبط با اختیار معامله و یا بورس‌­های مرتبط با قرارداد آتی معامله می‌شوند.

بازار خارج از بورس: بازارهایی که به‌ صورت شبکه‌­­ای مبنی بر ارتباط تلفنی و رایانه‌­ای هستند. از مزایای این بازار می‌توان به عرضه تسهیلات بیشتر در بازار معاملات آن اشاره کرد، چون شرایط این قرارداد را بورس تعیین نمی‌کند. (این بازار در دسته بازار مالی براساس ساختار سازمانی قرار می‌گیرد.)

بازارهای مالی بر اساس مرحله عرضه اوراق بهادار

  • بازار دست‌اول

در این بازار اوراق بهادار برای نخستین بار منتشر می‌شوند. فروشنده اوراق بهادار، همان نشردهنده اوراق بهادار است. در واقع واگذاری اوراق بهادار و در مقابل آن تأمین مالی موردنیاز شرکت‌­ها و بنگاه­‌های اقتصادی، از ویژگی‌های بازار دست‌اول است.

  • بازار دست‌دوم

اوراق پس از عرضه در بازار اولیه، در بازار ثانویه قابلیت داد­و­ستد به خود می‌گیرند. این بازار به دلیل افزایش قابلیت نقدشوندگی اوراق در بازار دست‌اول، به وجود می‌­­آید. دادوستد در این بازار بدون محدودیت است، به همین دلیل با جابه‌جا شدن ابزارهای مالی در این بازار، قدرت نقدشوندگی زیادی ایجاد می‌شود.

بازارهای مالی بر اساس ساختار سازمانی

یکی از انواع آن بازار خارج از بورس است که به شرح آن پرداختیم.

بازارهای دیگر این دسته‌بندی، بازارهای حراج و بازارهای واسطه هستند.

  • بازارهای حراج

در این بازار خریداران و فروشندگان به ‌طور مستقیم معامله می­‌کنند و معامله زمانی صورت می‌گیرد که بالاترین قیمتی که برای خرید سهم پیشنهاد شده، با پایین­‌ترین قیمت که توسط فروشنده سهام تعیین‌شده، برابر باشد.

  • بازارهای واسطه

شامل سازمان‌هايى است که کالاها و خدمات را به ‌منظور فروش مجدد و تحصيل سود خريدارى مى‌کنند.

جمع­‌بندی

بازارهای مالی از مهم‌ترین ابزارهای اقتصادی هرکشور به شمار می‌روند. در این مطلب سعی شد تا اشاره‌ای گذرا به هر کدام از آن‌ها داشته باشیم.

 از کارکردهای این بازارها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • تقسیم ریسک بین دارندگان و متقاضیان وجوه.
  • تعیین قیمت اوراق بهادار براساس قیمت عرضه و تقاضای موجود در بازار.
  • افزایش کارایی برای تعیین صحیح‌تر قیمت اوراق بهادار.

برای مطالعه بیشتر پیشنهاد می‌شود که به مقاله بازارهای مالی و انواع آن؛ ابزارهای متداول بازار پول و سرمایه کدام‌اند؟ مراجعه کنید.

برای آشنایی بیشتر با تمام بازارهای مالی کشور می‌توانید دوره آموزشی رایگان آموزش همگانی سرمایه‌گذاری و برای آشنایی بیشتر با بازار بورس می‌توانید دوره آموزشی رایگان دوره آشنایی با بازار بورس را مشاهده کنید. 

دسته بندی: آموزش بورس آموزش
مطالب پیشنهادی
نظرات