بلاگ/آموزش
شناسه خبر:507 تاریخ انتشار:1399/02/24 21:18 نویسنده: فاطمه رشیدی
اسناد خزانه اسلامی (اخزا) را بهتر بشناسیم

قبل از اینکه به تعریف اخزا بپردازیم بد نیست آشنایی مختصری با اوراق بدهی پیدا کنید. چراکه اوراق خزانه اسلامی به صورت بالقوه نوعی اوراق بدهی محسوب می‌شوند. به طور خلاصه می‌توان گفت ماهیت اوراق بدهی این است که منتشرکننده اوراق با انتشار آن بدهی خود را به تعویق می‌اندازد. منظور ما از منتشرکننده در این مقاله دولت است. اوراق خزانه اسلامی (اخزا) نیز نوعی اوراق بدهی محسوب می‌شوند. دولت با انتشار اخزا در واقع بدهی خود را طی سازوکاری برای مدتی به تعویق می‌اندازد.

اسناد خزانه اسلامی چیست؟

اسناد خزانه اسلامی (اخزا) نوعی از ابزارهای مالی اسلامی است. اخزا یک ابزار مالی مبتنی بر بدهی محسوب می‌شود. این اسناد اوراق بهادار با نامی است که دولت آن را به‌جای بدهی‌های خود بابت طرح‌های تملک دارایی‌ها با قیمت اسمی و سررسید معین به طلبکاران غیردولتی واگذار می‌کند. رویه خرید و فروش اسناد خزانه در دنیا به این شکل است که به رقمی کمتر از قیمت اسمی به خریداران  فروخته شده و از منابع مالی حاصل از فروش، بدهی‌های دولت پرداخت می‌شود. اما به دلیل مسائل فقهی وارد بر این روش، دولت ایران این اوراق را صادر و به شکل مستقیم به طلبکاران غیردولتی واگذار می‌کند. دارنده اوراق در صورت نیاز به وجه نقد، این اوراق را در بازار ابزارهای نوین مالی فرابورس ایران به فروش می‌رساند. یعنی دولت به‌جای بدهی خود به طلبکارانش این اسناد را به آن‌ها می‌دهد و آن‌ها می‌توانند اسناد خزانه اسلامی را با نام اخزا در بازار به فروش رسانده و به پول خود برسند. حال سوال اینجاست که ما چگونه می‌توانیم از طریق خرید اخزا سود به دست بیاوریم.

اسناد خزانه اسلامی

چگونه از طریق خرید اخزا سود می‌کنیم؟

ساز و کار اسناد خزانه اسلامی به این شکل است که خریدار در زمان انتشار آن را به قیمتی کمتر از قیمت اسمی خریداری می‌کند. سپس در زمان سررسید اخزا می‌تواند آن را به قیمت اسمی به فروش برساند و از این طریق سود به دست بیاورد. همان‌طور که مشخص است این اوراق سود پرداختی دوره‌ای ندارند، بلکه سودی که شما به دست می‌آورید ناشی از اختلاف قیمت در زمان خرید و زمان سررسید اوراق است. همچنین سررسید این اوراق کمتر از یک سال است. شاید بتوان گفت خرید اوراق خزانه اسلامی (اخزا یا سخاب)، کم‌ریسک‌ترین سرمایه‌گذاری است که می‌توانید انجام دهید. با خرید این اوراق سود ماهیانه به شما تعلق نمی‌گیرد، اما در زمان پایان سررسید، اوراق شما به قیمت اسمی توسط دولت خریداری می‌شود و گویی سود چند ماه قبل را به صورت یکجا دریافت می‌کنید.

مثال برای نحوه کسب سود از خرید اخزا

فرض کنید شما اسناد خزانه اسلامی را که قیمت اسمی ۱۰۰۰۰۰۰ ریالی دارند، در زمان انتشار به قیمت ۸۵۰۰۰۰ ریال خریداری می‌کنید. سررسید این اخزا نیز ۸ ماهه است. در نتیجه شما می‌توانید پس از ۸ ماه و در زمان سررسید، اخزا تحت تملک خود را به قیمت ۱۰۰۰۰۰۰ ریال به فروش برسانید. به این ترتیب شما از خرید و فروش اخزا در این ۸ ماه ۱۷.۶۴ درصد سود به دست آورده‌اید. اگر شما در زمان انتشار، این اوراق را خریداری نکنید، باید مبلغی بیشتر نسبت به تاریخ انتشار پرداخت کنید. چرا که هرچه به تاریخ سررسید این اوراق نزدیک‌تر بشویم قیمت آن‌ها افزایش خواهد یافت. در این زمان برای به دست آوردن بازده خود باید قیمت اسمی اخزا را از قیمت خرید خود کسر کنید.

چگونه اخزا بخریم؟

اسناد خزانه اسلامی در بازار فرابورس ایران خرید و فروش می‌شوند. شما هر زمان که قصد خرید یا فروش این اوراق را داشته باشید، می‌توانید از طریق یکی از کارگزارانی که عضو فرابورس هستند این اوراق را به قیمت روز خرید و فروش نمایید. ضمناً نماد این اوراق همراه با عددی بیان می‌شود که نشانگر سررسید آن است. به عنوان نمونه سر رسید اسناد "خزانه اسلامی ۹۶۱۰۱۰ "در تاریخ ۱۰/۱۰/۱۳۹۶ است.

آیا اسناد خزانه اسلامی معتبر هستند؟

همان‌طور که گفته شد اسناد خزانه اسلامی یک ابزار مالی برای تسویه بدهی‌های دولت به طلبکارانش است. در نتیجه وقتی شما اخزا خریداری می‌کنید طرف حساب شما دولت خواهد بود. همچنین بانک مرکزی ضامن است که اگر دولت به هر دلیلی بدهی خود را پرداخت نکند، بانک مرکزی این بدهی را پرداخت خواهد کرد. این موضوع تضمینی برای خریداران اخزا محسوب می‌شود.

تفاوت عمده این اسناد با سایر اوراق بهادار چیست؟

تفاوت عمده این اسناد با سایر اوراق بهادار، در سررسید آن و پرداخت سود است. این اوراق عموماً سررسیدی کمتر از یک سال داشته و اغلب سررسیدشان به صورت ۴، ۱۳، ۲۶ و ۵۲ هفته‌ای است. اسناد خزانه اسلامی بدون سود بوده و هیچ‌گونه پرداخت میان‌‌دوره‌ای تحت عنوان سود نخواهد داشت و سرمایه‌گذاران از مابه‌التفاوت قیمت خرید اوراق و ارزش اسمی دریافتی آن در سررسید، منتفع خواهند شد. دارندگان اوراق، مبلغ اسمی را در سررسید از دولت دریافت می‌کنند. همچنین، این اوراق در مقایسه با دیگر ابزارهای بازار پول از درجه نقدشوندگی بیشتری برخوردار است.

  1. آشنایی با بازارهای مالی

ریسک نقدشوندگی چیست و آیا اسناد خزانه اسلامی ریسک نقد شوندگی دارند؟

ریسک نقدشوندگی به معنی احتمال عدم فروش اوراق بهادار است. یکی از اهداف پذیرش اسناد خزانه اسلامی در فرابورس ایران، کاهش این ریسک برای دارندگان این اوراق است. چرا که به دلیل وجود بازار بزرگ و نقد‌‌‌شونده اوراق بهادار با درآمد ثابت در بازار ابزار‌های نوین مالی فرابورس ایران، دارندگان این اوراق می‌توانند در هر زمان نسبت به فروش اوراق خود در بازار اقدام کنند.

هدف از انتشار اسناد خزانه اسلامی چیست؟

این اوراق با هدف تسویه بدهی‌های دولت به طلبکاران غیردولتی، کنترل نقدینگی بازار، اجرای سیاست‌های پولی، تأمین کسری بودجه و مدیریت بازار منتشر می‌شوند. همچنین این ابزار، اصلی‌ترین ابزار پول جهت اعمال سیاست‌های پولی از سوی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران است.

ضمانت بازپرداخت در سررسید به عهده چه کسی است؟

ضامن این اوراق، وزارت امور اقتصاد و دارایی بوده و خزانه‌داری کل کشور پرداخت مبلغ اسمی اسناد خزانه اسلامی در هر مرحله را تعهد کرده است. همچنین خزانه‌داری کل کشور بازپرداخت این اوراق در سررسید را در زمره دیون ممتاز دولت قرار داده است. به این معنی که پرداخت مبلغ اسمی اسناد خزانه اسلامی در سررسید این اوراق، هم‌ردیف پرداخت حقوق کارکنان دولت بوده و با همان درجه اهمیت و اضطرار صورت می‌گیرد.

فرآیند پرداخت مبلغ اسمی اسناد خزانه اسلامی در سررسید به چه صورت است؟

سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، وجه مورد نیاز برای بازپرداخت ارزش اسمی اوراق را با توجه به زمان سررسید، از طریق خزانه‌داری کل کشور به بانک عامل منتقل می‌کند. شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه، بر اساس اطلاعات آخرین دارندگان اسناد خزانه اسلامی، ارزش اسمی اوراق را از طریق بانک عامل به حساب دارندگان مذکور واریز خواهد کرد.

فرآیند انتشار و فروش اسناد خزانه اسلامی به چه صورت است؟

وزارت امور اقتصاد و دارایی به نمایندگی از دولت، اسناد خزانه اسلامی را از محل ردیف بودجه اختصاص‌یافته، منتشر می‌کند. دستگاه‌های ذی‌ربط نیز بر اساس بودجه اختصاص‌یافته و اولویت‌بندی، لیست پیمانکاران طلبکار از دولت را به بانک عامل معرفی خواهند کرد. بعد از احراز هویت و اخذ اطلاعات لازم توسط بانک عامل، لیست پیمانکاران به فرابورس ایران اعلام خواهد شد. سپس حداکثر ظرف ۱۰ روز کاری، اطلاعات در سامانه معاملات ثبت شده و پیمانکاران می‌توانند نسبت به فروش اسناد خزانه اسلامی در بازار ابزارهای نوین مالی فرابورس ایران اقدام کنند. پیمانکارانی که برای تأمین منابع مالی خود نیاز به وجه مالی داشته باشند، می‌توانند اوراق خود را از طریق یکی از کارگزاران عضو فرابورس ایران به قیمت روز در بازار فرابورس ایران به فروش برسانند. (برای کسب اطلاع بیشتر درباره بازده انواع اسناد خزانه اسلامی میتوانید به سایت فرابورس ایران مراجعه کنید.)

مزایای انتشار اسناد خزانه اسلامی چیست؟

  • کشف نرخ سود بدون ریسک مورد انتظار بازار در اقتصاد کشور
  • فراهم آوردن بستر لازم برای توسعه ابزارهای مالی بازار
  • کمک به سیاست‌های پولی و مالی به منظور اعمال سیاست‌های بهینه جهت تنظیم و کنترل انتظارات بازار
  • کمک به حفظ استقلال کشور با استفاده از تأمین مالی داخلی دولت و کاهش استقراض بین‌المللی
  • استخراج انتظارات بازار از نرخ سود بدون ریسک با سررسیدهای مختلف
  • معاف از مالیات بودن درآمدها و معاملات این اوراق (برای اطلاعات بیشتر درباره اخبار پیرامون اخزا میتوانید به سایت سخاب مراجعه کنید.)

دسته بندی: آموزش آموزش بورس
مطالب پیشنهادی
نظرات