بلاگ/بورس
شناسه خبر:667 تاریخ انتشار:1399/08/09 14:05 نویسنده: معصومه رنج خواه
آیا کسری بودجه، دولت را به بورس باز می‌گرداند؟

در این مقاله ابتدا به بررسی بازار اوراق بدهی می‌پردازیم. در ادامه راه‌های مختلف برای جبران کسری بودجه را بررسی می‌کنیم.

آیا کسری بودجه، دولت را به بورس باز می‌گرداند؟

کسری بودجه دولت

در 5 ماه گذشته دولت توانسته جمعاً 67 هزار میلیارد تومان (همت) اوراق بدهی بفروشد و بخشی از کسری بودجه خود را پوشش دهد. اما میزان فروش این اوراق در مهرماه به شدت کاهش یافته است. می‌توان گفت در چند مرحله پایانی تقریباً به صفر رسیده است! آیا این اختلال در تأمین کسری بودجه، دولت را به بورس بازخواهد گرداند؟

انتشار اوراق بدهی یکی از راه‌هایی بود که دولت در جهت جلوگیری از پولی کردن کسری بودجه به آن روی آورد. به علت شرایط دشوار بودجه‌ای در سال 99، پیش‌بینی می‌شد که دولت در حدود 250 تا 300 همت کسری بودجه داشته باشد. به علت پایین بودن نرخ بازده تا سررسید حقیقی اوراق، یکی از پیشنهادات اصلی برای تأمین آن انتشار اوراق بود.

اوراق بدهی چیست؟

نهاد‌ و سازمان‌های تجاری برای تأمین مالی خود به بانک‌ها مراجعه و با گرفتن وام نیازهای مالی خود را تأمین می‌کنند. اگر مقدار تأمین مالی این سازمان‌ها بسیار زیاد باشد، بانک‌ها توان پرداخت وام‌های کلان را ندارند. بنابراین این نهادها (مانند دولت) برای تأمین نیازهای مالی خود از روش‌های دیگری استفاده می‌کنند. یکی از این روش‌ها انتشار اوراق بدهی است. با انتشار اوراق بدهی سرمایه‌های خرد و کلان برای تأمین مالی جمع‌آوری می‌شود. این اوراق شامل اوراق مشارکت، اوراق خزانه و غیره می‌باشد که دارای سود ثابت و تاریخ سررسید است.

چرا بانک مرکزی اقدام به انتشار اوراق بدهی می‌کند؟

به علت کسری بودجه ساختاری، دولت همواره بخشی از کسری بودجه‌‌ خود را از بانک مرکزی استقراض می‌کند. در واقع این کار دولت باعث رشد پایه پولی در کشور می‌شود که در نهایت تورم‌زا خواهد بود. جدول زیر نرخ رشد پایه پولی در چندسال اخیر را نشان می‌دهد:

نرخ رشد پایه پولی

امسال که کسری بودجه‌ دولت بیش از سال‌های گذشته است، انتظار می‌رفت رشد پایه پولی نیز افزایش یابد. در واقع رشد افسار گسیخته در بازار بورس، ارز و طلا در بهار سال 99 تنها به دلیل رشد بالای پایه پولی اتفاق افتاد.

در اردیبهشت امسال رئیس کل بانک مرکزی، انتشار اوراق بدهی برای کنترل تورم و جبران کسری بودجه دولت را پیشنهاد دادند. پیشنهادی که در ابتدا با مخالفت‌های وزیر اقتصاد و سازمان برنامه همراه بود. مخالفتی که به خاطر آشنا نبودن آن‌ها با این ابزار و همچنین نگرانی‌شان بابت نرخ بازپرداخت آن بود که خود می‌تواند منجر به تورم در سال‌های آتی شود! در نهایت بانک مرکزی با دریافت مجوز از سران قوا توانست اقدام به انتشار مستقیم اوراق بدهی کند. البته حجم انتشار این اوراق با تأیید وزرات اقتصاد بود. سرانجام 7 خرداد ماه اولین حراج اوراق خزانه انجام شد.

وضعیت وخیم فروش اوراق بدهی!

در وضعیت کنونی دولت هفته‌ای حدود 5 همت کسری بودجه دارد. بنابراین بانک مرکزی باید بالای 5 همت اوراق بدهی به فروش برساند تا بتواند کسری بودجه‌ امسال و ماه‌های گذشته را از این محل جبران کند. تا به امروز فروش اوراق بدهی طی 21 مرحله انجام شده است. در هر مرحله از این حراج‌ها بین 5 تا 12 همت اوراق عرضه شد که بخشی از آن به فروش نمی‌رسید. در تصویر زیر درصد اوراق فروش رفته نسبت به کل اوراق منتشره را می‌بینیم:

درصد اوراق فروش رفته نسبت به کل اوراق منتشره

طبق پیش‌بینی‌های گفته شده توسط بانک مرکزی، فروش اوراق بدهی برای سال جاری باید حدود 160 همت تأمین مالی کند. تا به اینجا حدود 70 همت تأمین مالی صورت گرفته و حدود 90 همت دیگر باقی مانده است. همان‌طور که در نمودار ملاحظه می‌کنید بانک مرکزی در مراحل ابتدایی فروش خوبی از این اوراق را به ثبت رسانده است. اما در مراحل جلوتر این میزان فروش با افت سنگینی مواجه شده است. به طوری‌که در 3 مرحله‌ی آخر عملاً فروشی صورت نگرفته است!

چرا این اوراق دیگر خریداری ندارند؟

فروش این اوراق به دو علت کاهش جدی یافته است:

  1. عدم جذابیت در نرخ‌های کنونی: بانک مرکزی این اوراق را با نرخ بازده تا سررسید 15 درصد آغاز کرد و تا آخرین حراج‌های خود به 21 درصد رساند. اما این نرخ برای بیش از دو ماه است که در همین سطح باقی مانده و باعث کاهش تقاضا در نرخ کنونی شده است.
  2. کاهش توانایی متقاضیان در خرید اوراق: بازار ثانویه مؤثر برای اوراق وجود ندارد. بنابراین متقاضیانی که در بازار اولیه این اوراق را از بانک مرکزی خریداری می‌کنند، نمی‌توانند آن‌ها را به متقاضی دیگری واگذار کنند. به همین علت اوراق خریداری شده توسط مؤسسات مالی به مرور در ترازنامه آن‌ها رسوب کرده و توان خریدشان کاهش یافته است.

آیا راه دیگری برای جبران کسری بودجه وجود دارد؟

برای تأمین کسری بودجه در ادامه سال چند راه وجود دارد:

  1.  ایجاد بازار ثانویه برای اوراق بدهی: ایجاد بازاری که در آن، اوراق منتشر شده قابل معامله باشند. این کار باعث افزایش توان خرید متقاضیان در بازار اولیه می‌شود و جذابیت و نرخ رشد فروش اوراق بدهی را بالا می‌برد. این کار بهترین گزینه در حال حاضر است اما اجرای آن در کوتاه‌مدت برای دولت مشکل است. مگر اینکه برنامه‌ای برای اجرای آن از پیش تدارک دیده شده باشد.
  2. افزایش نرخ اوراق بدهی: با توجه به توان بازپرداخت دولت احتمال آن چندان وجود ندارد.
  3. افزایش پایه پولی: این کار که دم دستی‌ترین راه است، بدترین انتخاب دولت می‌تواند باشد. چون هم در کوتاه‌مدت و هم در بلندمدت آثار مخرب‌تری ایجاد خواهد کرد.
  4. تأمین مالی از بازار بورس: طبق گفته رئیس سازمان بورس، دولت توانسته تا تیرماه امسال حدود 50 همت از بازار بورس تأمین مالی انجام دهد. با توجه به ریزش شدید بازار بورس در سه ماه گذشته، اکنون دولت فرصت خوبی دارد تا با حمایت مجدد از این بازار، تأمین مالی خود را از این بخش ادامه دهد.

جمع‌بندی

استفاده از ابزارهایی مانند اوراق بدهی و وجود بازارهای ثانویه برای آن در اکثر نظام‌های مالی کشور‌های پیشرفته وجود دارد. این کشورها در زمان بحران‌های اقتصادی نظیر ویروس کرونا با استفاده از این ابزار‌ها سعی در مهار رکود اقتصادی و جلوگیری از تورم می‌کنند. همچنین با ایجاد بازار سرمایه‌ای پویا و شفاف به خوبی سبب رشد اقتصادی و جذب سرمایه برای تولید می‌شوند.

تأمین کسری بودجه امسال بیش از هر سال دیگری اهمیت دارد. زیرا حجم آن در حد نیمی از بودجه سال جاری است، و اگر از راه‌های مناسبی تأمین نشود، از محل پایه پولی صورت خواهد گرفت و ایجاد ابرتورم خواهد کرد. در این راستا دولت باید هرچه سریع‌تر اقدام به توسعه ابزارهای خود به ویژه تقویت بازار بدهی کند. اما در کوتاه‌مدت به نظر می‌رسد که راه چندانی به‌جز تأمین مالی از بورس یا افزایش پایه پولی پیش روی دولت نخواهد بود.

برچسب ها : اوراق بدهی کسری
دسته بندی: بورس تحلیل
مطالب پیشنهادی
نظرات