بلاگ/آموزش بورس
شناسه خبر:537 تاریخ انتشار:1399/03/03 12:36
آشنایی با تجزیه و تحلیل صورت‌های مالی

یکی از مهم‌ترین مهارت‌هایی که افراد فعال در بازار بورس باید آن را فراگیرند، تجزیه و تحلیل صورت‌های مالی است. برای هر فرد تازه‌وارد به بازار بورس ممکن است این سؤال پیش بیاید که برای خرید سهام خوب چه باید کرد، در ادامه سعی می‌شود یکی از ابزارها و عوامل مؤثر در جهت سرمایه‌گذاری صحیح که تجزیه و تحليل صورت‌های مالی است را به اختصار معرفی کنیم.

تجزیه و تحلیل صورت‌های مالی

 صورت‌های مالی اساسی عبارتند از ترازنامه و صورت سود و زیان، صورت سود و زیان انباشته، صورت جریان وجوه نقد و یادداشت‌های همراه صورت‌های مالی. تجزیه و تحليل اين صورت‌ها باعث می‌شود که مدیران شرکت‌ها، صاحبان سرمایه، بستانکاران و سرمایه‌گذاران بتوانند از وضع مالی حال و آینده شرکت‌های سهامی مورد نظر خود آگاه شوند و درباره آن قضاوت کنند.

ترازنامه

ترازنامه گزارشی است که وضعيت دارایی‌ها، بدهی‌ها و حقوق مالکان شركت را در يک تاریخ معین نشان می‌دهد. ترازنامه منبع اصلی اطلاعات درباره نقدشوندگی و انعطاف‌پذیری مالی شرکت است. نقدشوندگی به مدت زمانی که انتظار می‌رود سپری گردد تا يک دارايي به وجه نقد تبدیل گردد و يا يک بدهی پرداخت گردد اطلاق می‌شود. هر ترازنامه سه بخش مهم دارد: دارایی‌ها، بدهي‌ها و حقوق صاحبان سهام.

براساس معادله اساسی حسابداری باید میزان دارایی‌های يک شركت همواره با مجموع بدهي‌ها و حقوق صاحبان سهام آن برابر باشد.

معمولاً دارایی‌ها را در سمت راست ترازنامه (سمت بدهکار) و بدهی‌ها و حقوق صاحبان سهام را در طرف چپ آن (سمت بستانکار) می‌نویسند.

در ترازنامه، دو گروه دارایی وجود دارد: دارایی‌های جاری و دارایی‌های غیر جاری. دارایی‌های جاری به آن دسته از دارایی‌ها گفته می‌شود که در مدت یک سال یا یک چرخه عملیات به وجه نقد تبديل و یا مصرف شوند. چرخه عملیات را مدت زمان بین تحصیل کالا و تبدیل آن به وجه نقد می‌گویند.

ذکر این نکته الزامی است که دارایی‌های جاری بالاترین قدرت نقدشوندگی را در یک شرکت دارند.

صورت‌های مالی

انواع دارایی‌های جاری

وجوه نقد و معادل نقد: وجوه نقد متعارف‌ترین دارایی جاری است. در واقع این قلم اشاره به موجودی نقد و سپرده‌ها نزد بانک‌ها و مؤسسات مالی دارد.

اوراق بهادار کوتاه‌مدتی که سررسید 90 روز و کمتر دارند، معادل وجه نقد در نظر گرفته می‌شوند.

سرمايه‌گذاری‌‌های کوتاه‌مدت: تعریف مشخصی از این نوع سرمایه‌گذاری در ایران وجود ندارد اما به طور کلی سرمایه‌گذاری‌هایی که کمتر از یک سال مالی به وجه نقد تبدیل شوند را سرمايه‌گذاری‌‌ کوتاه‌مدت می‌گویند.

مطالبات یا دريافتنی‌های كوتاه‌مدت: طلب‌هایی که طی مدت زمان کمتر از یک سال مالی وصول شوند.

موجودی کالا: دارایی‌هایی هستند که شرکت‌های بازرگانی آن‌ها را برای فروش عمده تحصیل می‌کنند و شرکت‌های تولیدی آن‌ها را برای فروش به مشتریان در جریان عادي عمليات خود تولید می‌کنند.

باید به این نکته توجه کرد که موجودی مواد و کالا به حداقل بهای تمام شده در ترازنامه ثبت می‌شود.

واحدهای تولیدی سه طبقه موجودی کالا در اختیار دارند:

مواد خام: شامل کالا با موادی هستند که قرار است بخشی از محصول ساخته شده را تشکیل دهد ولی هنوز وارد فرایند تولید نشده‌اند.

کالای در جریان ساخت: کالای نیمه ساخته

کالای ساخته شده: کالای آماده فروش به مشتریان

 ترازنامه و یادداشت‌های همراه صورت‌های مالی واحدهای تولیدی باید شامل این سه طبقه اصلی باشند؛ اما چون واحدهای بازرگانی فاقد فرایند تولید می‌باشند فاقد موجودی مواد خام و موجودی کالای در جریان ساخت هستند.

پیش پرداخت هزینه‌ها: مخارجی هستند که معمولاً به منافعی به شکل خدمات تبدیل خواهند شد. این منافع باوجود این‌که دریافت نشده‌اند انتظار می‌رود ظرف یک سال، دریافت شوند.

دارايي‌های غیر جاری

دارایی‌هایی که انتظار نمی‌رود ظرف یک سال یا یک چرخه عملیات تبدیل به وجه نقد گشته و یا مصرف شوند را دارایی‌های غیر جاری می‌گویند. دارایی‌های غیر جاری شامل سرمایه‌گذاری‌ها، وجوه نگهداری شده برای مصارف خاص اموال ماشین‌آلات تجهیزات و همچنین دارایی‌های نامشهود می‌باشند.

سرمایه‌گذاری‌ها و وجوه نگهداری شده جهت مصارف خاص

سرمایه‌گذاری بلندمدت: سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار سایر شرکت‌ها به قصد نگهداری آن در بلندمدت.

وجوه نگهداری شده جهت مصارف خاص: انباشت وجوه نقد جهت تحقق اهداف بلندمدت خاص نظیر توسعه تأسیسات و يا تسویه بدهی‌های بلندمدت. این دارایی‌ها و سایر دارایی‌هایی که در قالب سرمایه‌گذاری‌ها و وجوه اختصاصی طبقه‌بندی می‌شوند، دارایی‌های جاری و غیرعملیاتی محسوب می‌شوند و از آن‌ها انتظار می‌رود که جریان‌های نقدی آنی برای شرکت ایجاد نمایند. دارایی که در جهت استفاده در عملیات‌ عادی و مستمر شرکت مورد استفاده قرار گیرد دارایی عملیاتی نام دارد.

اموال و ماشین‌آلات و تجهيزات یا دارایی‌های ثابت

دارایی‌های مهمی که در این طبقه قرار دارند عبارتند از زمین، ساختمان، تجهیزات، ماشین‌آلات و ... . در واقع دارایی‌های ثابت دارایی‌هایی هستند که شرکت از آن‌ها برای ایجاد درآمد از طریق عملیات عادی خود استفاده می‌کند. اگر دارایی‌هایی که در بالا ذکر شد در عملیات شرکت مورد استفاده قرار نگیرد باید آن‌ها را در گروه سایر دارایی‌ها طبقه‌بندی کرد.

دارایی‌های نامشهود

سود و درآمد ایجادشده توسط دارایی‌های نامشهود فقط محدود به یک سال مالی نیست و این دارایی‌ها برای چندین سال مالی متوالی می‌توانند سودآوری داشته باشند. دارایی‌های نامشهود فاقد ماهیت فیزیکی‌ هستند و در واقع حق یا امتیازی را برای شرکت ایجاد می‌کنند. نشان تجاری، حق اختراع و... از نمونه‌های دارایی نامشهودند.

ساير دارايی‌ها

سایر دارايي‌ها شامل دارایی‌هایی است که در طبقه دیگری قرار نمی‌گیرد؛ مانند هزینه‌های مرتبط با تأسیس و شروع فعالیت شرکت.

بدهی‌ها و حقوق صاحبان سهام

بدهی‌ها و حقوق صاحبان سهام در يك ترازنامه نشان‌دهنده چگونگی تأمین سرمایه آن شرکت است.

بدهی‌ها به 2 زیر گروه تقسیم می‌شوند، بدهی‌های جاری و بدهی‌های بلندمدت.

 بدهی‌های جاری تعهداتی هستند که انتظار می‌رود از محل دارایی‌های جاری و یا ایجاد بدهی‌های جاری دیگر تسویه شوند و سررسید آن‌ها کمتر از یک سال باشد. 

صورت‌های مالی

انواع بدهی‌های جاری

حساب‌های پرداختنی: نقطه مقابل حساب‌های دریافتنی است. این بدهی زمانی ایجاد می‌شود که شرکتی به‌طور نسيه اقدام به خرید کالا يا خدمات می‌نماید.

اسناد پرداختنی کوتاه‌مدت: مانند چك و سفته‌هایی که در کوتاه‌مدت باید پرداخت شوند.

هزینه‌های معوق: طی دوره حسابداری شرکت‌ها هزینه‌های خاصی را متحمل می‌شوند که بابت آن‌ها تا پایان دوره مالی وجهی پرداخت نمی‌گردد؛ مانند بهره اسناد پرداختنی کوتاه‌مدت، بدهی‌های مرتبط با حقوق و دستمزد کارکنان مالیات بر درآمد و...

بدهی‌های بلندمدت: تعهداتی که بعد از یک سال در چرخه عملياتی تسویه خواهند شد، مانند اسناد پرداختنی بلندمدت، اوراق مشارکت، تعهدات بازنشستگی و ...

حقوق صاحبان سهام

به اختلاف میان دارایی‌ها و بدهی‌ها بهره مالکانه می‌گویند که در شرکت‌های سهامی به آن حقوق صاحبان سهام گفته می‌شود. حقوق صاحبان سهام از دو طبقه عمده تشکیل شده است.

  1. سرمایه پرداخت شده: سرمایه آورده توسط سهامداران به شرکت که اجزای سرمایه پرداخت شده سهام به ارزش اسمی و صرف سهام است. 
  2. اندوخته‌ها: سودی است که شرکت سالیانه کسب می‌کند و به‌جای تقسیم بین سهامداران مجدد در شرکت سرمایه‌گذاری می‌شود. اندوخته يعنی ایجاد محدودیت در تقسیم سود. اندوخته بر دو نوع است اجباری اختیاری. 

سود انباشته

مجموع سودهای تقسیم نشده یا تخصیص نشده را پس از کسر زیان وارده نشان می‌دهد. این مبلغ نشان‌دهنده سرمایه‌گذاری مجدد سهامداران از محل درآمدهای حاصل از فعالیت‌های شرکت است.

با توجه به آنچه تا به اینجا گفته شد باید به این نکته توجه کرد که اطلاعات موجود در ترازنامه ایراداتی هم دارند. برای مثال از آنجا که اقلام موجود در ترازنامه اعم از دارایی، بدهی و حقوق صاحبان سهام برمبنای قیمت تمام شده ثبت می‌شود، لذا ارزش بازار بسیاری از اقلام ترازنامه مشخص نمي‌گردد.

 صورت سود و زیان

فعالیت‌های يك شركت اعم از تولیدی، خدماتی، پیمانکاری، سرمایه‌گذاری و... موجب ایجاد جریانی از درآمدها (فروش) و هزینه‌ها می‌شود که طبق اصول حسابداری از این جریان‌ها صورت سود و زیان تهیه می‌شود. این صورت مالی گزارشی است که نتایج عمليات یک موسسه را در طي يک دوره مالی نشان می‌دهد. بررسی سود یا زیان خالص ناشی از فعالیت‌های عملياتی به‌عنوان مبنایی برای تصمیمات سرمایه‌‌گذاری محسوب می‌شوند.

تحلیل صورت سود و زیان دید خوبی به سرمایه‌گذار نسبت به وضعیت حال و آینده شرکت می‌دهد. به همین دلیل تجزیه و تحلیل صورت سود و زیان یکی از مهارت‌هایی است که باید هر سرمایه‌گذاری آن را فراگیرد.

صورت جریان‌ وجوه نقد

 این صورت مالی هر گونه تغییر در مبلغ وجه نقد ناشی از معاملات با اشخاص حقیقی یا حقوقی را نمایش می‌دهد. در واقع این صورت منابع و مصارف، وجوه نقد را در طول یک سال دقیقاً تعيين مي‌کند. صورت گردش وجوه نقد براساس اطلاعات موجود در صورت سود و زیان و ترازنامه محاسبه می‌شود.

به‌طور کلی صورت جریان وجوه نقد شامل سرفصل‌های زیر است:

فعالیت‌های عملیاتی: منظور از فعالیت‌های عملیاتی در حقیقت فعالیت‌های اصلی و مستمر واحد تجاری است. واحد تجاری که از طریق انجام این فعالیت‌ها کسب درآمد می‌کند.

سود پرداختی بابت تأمین مالی و بازده سرمایه‌گذاری‌ها: این جزء شامل دریافت‌های حاصل از مالکیت سرمایه‌گذاری‌ها و سود دریافتی از بابت انواع سپرده‌های بانکی و هم‌چنین پرداخت‌های انجام شده به تأمین کنندگان منابع مالی است.

مالیات بر درآمد: این سرفصل محدود به پرداخت‌های واحد تجاری بابت مالیات بر درآمد است.

فعالیت‌های سرمایه‌گذاری: فعالیت‌های سرمایه‌گذاری مشتمل بر جریان‌های مربوط به تحصیل و فروش سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت و دارایی‌های ثابت و پرداخت و دریافت تسهیلات اعطایی به اشخاص مستقل از واحد تجاری است.

فعالیت‌های تأمین مالی: این سرفصل مشتمل بر جریان‌های نقدی ناشی از فعالیت‌های تأمین مالی شامل دریافت‌ها از تأمین‌کنندگان منابع مالی خارج از واحد تجاری و بازپرداخت به آن‌ها است.

جمع‌بندی

در این مقاله سعی داشتیم تا شما را با صورت‌های مالی اساسی آشنا کنیم و تعریفی از آن‌ها و اجزایشان ارائه دهیم. پس از اینکه با این صورت‌ها آشنا شدید باید بتوانید آن‌ها را تحلیل کنید تا بر اساس آن تصمیمات سرمایه‌گذاری مناسب‌تری اتخاذ کنید.

برای آشنایی بیشتر با تمام بازارهای مالی کشور می‌توانید دوره آموزشی رایگان آموزش همگانی سرمایه‌گذاری و برای آشنایی بیشتر با بازار بورس می‌توانید دوره آموزشی رایگان آشنایی با بازار بورس را مشاهده کنید. 

دسته بندی: آموزش بورس آموزش
مطالب پیشنهادی
نظرات